Новые
Ҫакна май кунта пӗр япалана манса хӑвармалла мар: ку чухне Совет Союзӗнчи вырӑс мар халӑхсен литература чӗлхисем терминсемпе пуянланса пырас тӗлӗшрен чи пӗчӗк уйрӑмлӑх принципӗпе («принцип минимальных расхождений») килӗшӳллӗ аталанма тивӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫапла ӗнтӗ, чӑваш чӗлхине вырӑс чӗлхинчен тата ун урлӑ ытти чӗлхесенчен тахҫанах кӗрсе ҫирӗпленнӗ терминсене (ан тив, пӗр-пӗр ӑнлава палӑртма чӑваш сӑмахӗсем пур ҫинченех йышӑннӑ пулсан та) пӑрахӑҫласа, вӗсем вырӑнне пуҫа шӑнӑҫайми сӑмахсем туса тултарас туртӑма ҫине тӑрсах сивлемелле: термин, ан тив, вӑл урӑх чӗлхерен кӗнӗ пултӑр, ӑнлава тӗп-тӗрӗс палӑртать тата унпа калаҫу чӗлхинче те, ҫыру чӗлхинче те анлӑ усӑ кураҫҫӗ пулсан, ӑна пӑрахӑҫлама пӑхни хальхи вӑхӑтра чӗлхе аталанӑвӗн туртӑмне хирӗҫ пынине ҫеҫ пӗлтерет.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах ку ҫӗнӗлӗхе те йышӑнма май ҫук: пӗрремӗшӗнчен, ҫак сӑмахӑн вырӑсла синонимӗ те халӗ кашни чӑваш тенӗ пекех ӑнланакан термин шутланать; иккӗмӗшӗнчен, унран тӗрлӗ аффикс хушӑннипе пулнӑ сӑмахсем (рифмӑлан, рифмӑланакан, рифмӑллӑ) тата вӑл ытти сӑмахсемпе ҫыхӑнса майлашӑннӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем (рифма ӑсти, хитре рифма т. ыт. те) пирӗн чӗлхере ҫирӗп тымар янине те шута илмесӗр май ҫук.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хӑшпӗр тӗпчев ӗҫӗсенче юлашки вӑхӑтра рифма ӑнлава састаш сӑмахпа палӑртас туртӑм пур.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Кунта тата ҫакна та калас пулать: вӗсем произведени, писатель ӑнлавсене мар, ытларах наука ӗҫӗ, наука работникӗ ӑнлавсене палӑртма юрӑхлӑрах пек: чӑвашла калаҫакансемпе вулакансем ӑстӑвӑмҫӑ сӑмаха халӗ ҫыру чӗлхинче тӗл пулакан ӑслӑлӑхҫӑ (ученӑй) терминпа пӑтраштарма пултарассине шута илме кирлӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вырӑс терминӗсем (произведени, писатель) калаҫура та, ҫыру чӗлхинче те тахҫанах ҫирӗпленнине шута илсен, маларах асӑннӑ чӑваш сӑмахӗсене ӑнӑҫлӑ терминсем, вырӑнлӑ, чӗлхене кирлӗ сӑмахсем теме ҫук пулӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах та хӑшпӗр литературоведсемпе писательсем, асӑннӑ термина урӑх чӗлхе сӑмахӗ тесе килӗштермесӗр, ӑстӑвӑм термин шутласа кӑларчӗҫ, ҫавна май писатель термин вырӑнне те ӑстӑвӑмҫӑ теме пуҫларӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Словарьсенче те ҫак термина кӑна кӑтартаҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Илемлӗ литература произведенийӗсене (калав-повеҫе, сӑвӑ-поэмӑна, драмӑлла произведенисене т. ыт. те) халӗ эпир вырӑс чӗлхинчи пекех произведени тесе пӗтӗмлетсе калатпӑр (тӗслӗхрен, чӑваш литературин произведенийӗсем, Хусанкайпа Ухсай произведенийӗсем, эпикӑлла произведенисем, хальхи пурнӑҫа сӑнлакан произведенисем т. ыт. те).
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ литературоведенири хӑшпӗр терминсене илсе пӑхар-ха.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Юлашки вӑхӑтра хӑшпӗр писательсемпе поэтсем, тӗпчевҫӗсемпе журналистсем, чӑваш чӗлхине тахҫанах кӗрсе ҫирӗпленнӗ, пӗтӗм халӑх ӑнланакан вырӑс терминӗсемпе интернационаллӑ терминсене пӑрахӑҫлама хӑтланса, вӗсем вырӑнне пуҫа шӑнӑҫайми искусствӑллӑ сӑмахсем тума пуҫларӗҫ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Сӑмах май каласан, Мускавра 1971 ҫулта тухнӑ «Вырӑсла-чӑвашла словарьте» те ҫак синонимсене иккӗшне те кӑтартнӑ, анчах словарь тӑвакансем майра йӗппи сӑмах ҫаврӑнӑшӗ тахҫанах архаизма тухнине шута илмен курӑнать; хальхи вӑхӑтра унпа, хӑшпӗр ват ҫынсемсӗр пуҫне, урӑх никам та усӑ курмасть, булавка вара — кашни чӑваш ӑнланакан сӑмах.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫак словарьтех булавка тенине чӑвашла икӗ вариантпа панӑ: булавка, майра йӗппи.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ӑнлав ячӗ вырӑнне вырӑс сӑмахнех йышӑнмалла, мӗншӗн тесен ӑна халӗ кашни ҫын тенӗ пекех ӑнланать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Борщ сӑмаха чӑвашла хӗрлӗ кӑшманпа (чӗкӗнтӗрпе) ытти пахча ҫимӗҫӗнчен пӗҫернӗ яшка тесе вӑрӑммӑн куҫарни те ҫак ӑнлавӑн ячӗ мар, скобкӑра памалли сӑмахсем.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Калас пулать, вырӑс чӗлхинчен йышӑннӑ синонимӗ (запятой) халӗ кашни вӗренекеншӗнех ӑнланмалла, ҫавӑнпа та чӑвашла варианчӗ ытлашши шутланать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Асӑннӑ словарьтех запятой терминӑн тепӗр вариантне те панӑ (хӳреллӗ пӑнчӑ).
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тепӗр тӗслӗх илсе кӑтартар.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Паллӑ ӗнтӗ, ҫакӑ вӑл (ӑнлава икӗ синонимпа палӑртни) шкулта вӗренекенсене ҫырнӑ текста ӑнланма кансӗрлет.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Кунта ҫакна та асра тытмалла: пуплев сӑмахӑн хӑйӗн пӗлтерӗшӗ пур (речь), ҫак пӗлтерӗшпе вӑл учебниксенче те ҫирӗпленнӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.