Новые
Маларах асӑннӑ принципа тӗпе хурас пулсан, кунта та Центральнӑй сӑмаха чӑвашла калама кирлӗ пек: Центральнӑй — Тӗп — пӗр-пӗринпе шӑп та шай тӳр килекен сӑмахсем, апла пулин те хаҫатсенче Центральнӑй тесех ҫыраҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тепӗр тӗслӗх: обществӑпа политика терминологийӗнче КПСС Центральнӑй Комитечӗ тесе каласси тахҫанах ҫирӗпленнӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Апла пулин те вӑрҫӑ ветеранӗсемпе вӑл вӑхӑтри ытти ҫынсемшӗн Отечественнӑй аслӑ вӑрҫӑ термин ҫывӑхрах, ӑнланмалларах, тӗрӗсрех, ҫавӑнпа хаҫатҫӑсем те Отечественнӑй сӑмаха ытларах кӑмӑллаҫҫӗ, вӑл хӑшпӗр терминологи словарӗсенче те тӗл пулать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах асӑннӑ принципа асра тытас пулсан вара ҫак ӑнлава чӑвашла Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑрҫи темелле пек ҫеҫ, мӗншӗн тесен Отечество — Тӑван ҫӗршыв пӗр-пӗрне туллин тивӗҫтерекен сӑмахсем вӗт-ха.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Иртнӗ вӑрҫӑ вӑхӑтӗнче чӑваш чӗлхине Отечественнӑй аслӑ вӑрҫӑ термин кӗрсе юлчӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Пӗр-икӗ тӗслӗх илсе пӑхар-ха.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах та чӑваш чӗлхинчи йышӑннӑ терминсене тимлӗрех сӑнасан, вӗсем хушшинче ҫак принципа тивӗҫтермен сӑмахсене те асӑрхама пулать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Пӗрре шутласан, кунта кӑткӑсси, йывӑрри, иккӗлентерекенни нимех те ҫук пек туйӑнма пултарать; тӑван чӗлхере пӗр-пӗр ӑнлава тӗрӗс палӑртакан термин пулмасан, ӑна урӑх чӗлхерен йышӑнмалла ҫеҫ темелле пек.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах вӗсене пӗр-пӗринпе епле шайлаштарса пымалла, хӑҫан урӑх чӗлхе сӑмахӗсене йышӑнмалла, хӑҫан тӑван чӗлхе никӗсӗ ҫинче тунӑ терминсемпех ҫырлахмалла — ҫак ыйту урӑх чӗлхесенчен сӑмахсем йышӑнас туртӑм вӑйлӑ палӑрнӑ чухне терминологи ӗҫӗнче тӗп ыйтусенчен пӗри пулса тӑрать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Терминологи аталанӑвӗшӗн асӑннӑ мелсем иккӗшӗ те тухӑҫлӑ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫапла ӗнтӗ, ку чухнехи вӑхӑтра кирек хӑш наци терминологийӗ те икӗ майпа, е икӗ ҫулпа, аталанса пырать: пӗрремӗшӗнчен, тӑван чӗлхе никӗсӗ ҫинче ҫӗнӗ терминсем пулса пынипе, иккӗмӗшӗнчен, ытти чӗлхесенчен сӑмахсем йышӑннипе.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫапах та, калас пулать, хӑшпӗр отрасль терминологийӗ халӗ ытларах вырӑс чӗлхинчен кӗрекен тата интернационаллӑ терминсемпе пуянланса пыраҫҫӗ (тӗслӗхрен, наукӑпа техника терминӗсем).
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вӗсенчен хӑшне-пӗрне ҫеҫ илсе кӑтартар: суйлав, суйлавҫӑ, суйлав йӗрки, вӑрттӑн суйлав, тӳрӗ суйлав, кӗрешӳ, кӗрешӳҫӗ, кун йӗрки, хӗрлӗ кӗтес, хӑрушсӑрлӑх, пуху, канашлу, лару, вулав ҫурчӗ, пӗччен хуҫалӑх, пуҫарулӑх, пуҫаруҫӑ, ӑмӑрту (обществӑпа политика терминӗсем); сӑрт-ту ӗҫӗ, йывӑҫ япала, ҫутта тӳсӗмлӗ сӑрӑ, ҫил ҫуна, йывӑрӑш виҫи, вӑрӑмӑш виҫи, калӑпӑш виҫи, уйрӑлакан кӗпер, уҫӑлакан кӗпер, ӗҫ вӑйӗ, ҫыхӑнтаракан ҫул, сывлӑш ҫулӗ, тинӗс ҫулӗ, ҫул-йӗр ӗҫӗ, сӑнав ӗҫӗсем, тӗпчев ӗҫӗ, тишкерӳ (наукӑпа техника терминӗсем); калав, юптару, юптаруҫӑ, калавҫӑ, сӑвӑҫӑ, сӑнар, тӗп шухӑш, меслет, ырӑ сӑнар (литература терминӗсем) т. ыт. те.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Калаҫупа ҫырура вӗсене лайӑх хӑнӑхса ҫитнӗрен эпир ун пек сӑмахсем нумаййине асӑрхасах та каймастпӑр.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫитменнине, чӑваш чӗлхин никӗсӗ ҫинче пулса кайнӑ терминсене йӑла пурнӑҫӗпе, ялхуҫалӑхӗпе ҫыхӑннӑ терминологире ҫеҫ мар, обществӑпа политика, наукӑпа техника, литературӑпа искусство терминологийӗсенче те йышлӑ асӑрхама пулать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Совет влаҫӗн ҫулӗсенче чӗлхене кӗрсе ҫирӗпленнӗ сӑмахсем хушшинче тӑван чӗлхе мелӗсемпе усӑ курса тунӑ терминсем те чылай тӗл пулаҫҫӗ.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ чӑваш терминологинех илер.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ку чухнехи терминологи аталанӑвӗ те ӑна лайӑх ҫирӗплетсе парать.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ученӑй каланӑ ҫак шухӑш халӗ никама та иккӗлентермест.
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
1959 ҫулта терминологи ыйтӑвӗсемпе ирттернӗ Пӗтӗм Союзри канашлура вӑл ҫапла каланӑччӗ: «Необходимо целесообразно сочетать в терминологии конкретного языка собственные (курсивӗ пирӗн. — А.Г. ), интернациональные термины и лексические заимствования из русского и других языков. Вместе с тем надо вести борьбу против неудачных, малопонятных, искусственно созданных терминов… Этот принцип (принцип минимальных расхождений. — А. Г. ) требует, чтобы при создании новых терминов, во-первых, полностью использовались словарный фонд конкретного языка и его словообразовательные возможности (курсивӗ пирӗн. — А. Г. ), и, во-вторых, в необходимых случаях заимствовались соответствующие интернациональные и русские термины, более распространенные и понятные народу, чем малопонятные, искусственно созданные термины».
1 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.