Новые
Акӑ вырӑс чӗлхинчи токарный станок термина чӑвашла токарнӑй станок тесе ҫырнине час-часах тӗл пулма пулать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
1. Хальхи вӑхӑтра тухса тӑракан чӑваш хаҫат-журналӗн чӗлхине тимлесе сӑнасан, унта ни вырӑсла ни чӑвашла мар сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем — терминсем йышланса пынине асӑрхама пулать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вулаканшӑн ӑнланмалларах пултӑр тесе, эпир вӗсене темиҫе ушкӑна уйӑрса тишкерес тетпӗр.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Сӑмахӗ кунта ҫавӑн йышши терминсен пӗрремӗш компонентне (ҫыхӑну паллӑ ятне) морфологи тӗлӗшӗнчен тӗрӗс йӗркелесси ҫинчен пырать.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑваш терминологине йӗркелесе лайӑхлатассипе ҫыхӑннӑ тепӗр ыйту вӑл — вырӑс чӗлхинчи ҫыхӑну паллӑ ячӗпе (вырӑсла относительные прилагательные) япала ячӗн майлашӑвӗнчен пулнӑ хутлӑ терминсене чӑвашла мӗнле каласси.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
4. Терминологие маларах асӑннӑ ҫитменлӗхсенчен хӑтарас тесен, ҫак ӗҫе тӗрлӗ специалистсемпе пӗрле чӗлхеҫӗсен хӑйсен активлӑ хутшӑнмалла, хаҫат-журналта ӗҫлекенсем тӑвакан ҫӗнӗ терминсене ытларах сӑнамалла, чӗлхе енчен тарӑнрах тишкермелле.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
3. Терминологи ӗҫӗнче перекетлӗх принципне тытса пырайманни пуринчен ытларах тӑван чӗлхен грамматика законӗсемпе правилисене ҫителӗклех пӗлменнинчен, вырӑс грамматики хыҫҫӑн кайнинчен килет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
2. Термин кӗске пулни, унта ытлашши пӗр сӑмах та, вырӑнсӑр пӗр аффикс та ҫукки ӑна пуплевре вариантланса каясран хӑтарать, терминологие ҫирӗп системӑлӑх кӳрет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакӑ ӑна асра тытма, ҫыхӑнуллӑ текстра меллӗ усӑ курма май кӳрет.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
1. Терминӑн чи паха енӗсенчен пӗри — вӑл май пур таран кӗске те уҫӑмлӑ пулни.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Терминологири перекетлӗх принципӗ ҫинчен маларах калани пире ҫакӑн пек пӗтӗмлетме май парать:
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑваш чӗлхине вырӑсларан йышӑннӑ мӑшӑрлӑ япала ячӗсем те ҫак йӗркене ҫирӗп пӑхӑнма тивӗҫ: мастер-сантехниксем, инженер-сметчиксем, инженер-водопроводчиксем, облицовщик-плиточниксем, инженер-техниксем, вагон-ресторансем, токарь-скоростниксем, летчик-космонавтсем, летчик-испытательсем т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫакӑн йышши мӑшӑрлӑ япала ячӗсене нумайлӑ хисепре икӗ сӑмахне те -сем аффикспа калани пуплеве йывӑрлатать ҫеҫ мар, чӗлхе законӗпе те килӗшсе тӑмасть (асӑрхӑр: атте-аннесем, пичче-шӑллӑмсем, тӑван-пӗтенсем т. ыт. те).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
«Коммунизм ялавӗ» хаҫатран эпир ҫакӑн пек тӗслӗхсем ҫырса илтӗмӗр: мастерсем-сантехниксем, инженерсем-сметчиксем, инженерсем-водопроводчиксем, облицовщиксем-плиточниксем т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Вырас чӗлхинчи термин пулакан мӑшӑрлӑ япала ячӗсене чӑвашла нумайлӑ хисепре каланӑ чухне те хӑшпӗр хаҫатсем перекетлӗх принципне тытса пыманнине палӑртмалла.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ эпир председатели колхозов ӑнлава чӑвашла колхоз председателӗсем тесе палӑртатпӑр, урӑхла каласан, сӑмахӗ чылай колхоз ҫинчен пырать пулсан та, ҫак сӑмах ҫаврӑнӑшӗн пӗрремӗш компонентне пӗрреллӗ хисеп формипе калатпӑр, мӗншӗн тесен унӑн нумайлӑ хисеп пӗлтерӗшне иккӗмӗш компоненчӗн (председателӗсем) нумайлӑ хисеп форми хӑйех кӑтартать, ҫавӑнпа та маларах илсе кӑтартнӑ ытти сӑмах ҫаврӑнӑшӗсенче те пӗрремӗш компонентне пӗрреллӗ хисепре ҫеҫ калама кирлӗ: кран машинисчӗсем, экскаватор машинисчӗсем, хуран машинисчӗсем, катушка намотчикӗсем, автомобиль водителӗсем, вагон ҫӑвакан машина, автомобиль юсакан слесарь, трамвай-троллейбус юсакан, автобус ҫӑвакан т. ыт. те.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Апла пулин те чӗлхе законӗ кун пек сӑмах ҫаврӑнӑшӗсенче те пӗрремӗш компонентне пӗрреллӗ хисеп формипе калама-ҫырма хушать, мӗншӗн тесен ҫак йӗрке чӑваш чӗлхинче тахҫанах нормӑланса ҫирӗпленнӗ.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чӑнах та, пӗлтерӗшне кура ӑна нумайлӑ хисепре каламалла пек: кунта сӑмахӗ, тӗслӗхрен, пӗр бульдозер ҫинчен мар, темиҫе бульдозер ҫинчен пырать вӗт-ха.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хаҫат-журналта ҫакӑн йышши сӑмах ҫаврӑнӑшӗсен иккӗмӗш компоненчӗ нумайлӑ хисепре пулсан, пӗрремӗш компонентне те нумайлӑ хисеп формипе ҫырасси йӑлана кӗрсе пырать.
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах илсе кӑтартнӑ тӗслӗхсем хушшинче професси ячӗсем пур (бульдозерсен машинисчӗсем т. ыт. те).
2 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.