Новые
Апла пулин те хаҫат-журналта ӗҫлекенсем кун йышши мӑшӑр определенисен компоненчӗсене пӗр-пӗринпе -па(-пе) аффикспа ҫыхӑнтараҫҫӗ: наукӑпа тӗпчев институчӗ, профессипе техника училищи, химипе технологи факультечӗ т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Кун йышши определенисен компоненчӗсем чӑвашла е пӗр пек форма йышӑнаҫҫӗ (акӑлчанла-вырӑсла словарь), е пӗр-пӗринпе -па(-пе) аффикспа ҫыхӑнаҫҫӗ (Венгрипе Совет Союзӗн туслӑхӗ); 2) пӗрремӗш е иккӗмӗш компоненчӗ япала ячӗпе иккӗмӗш е пӗрремӗш компоненчӗ урлӑ (тепӗр компоненчӗн определенийӗ пулса) ҫыхӑнаҫҫӗ, урӑхла каласан, пӗри тепринпе пӑхӑнуллӑ ҫыхӑнура тӑрать (тӗслӗхрен, научно-исследовательский институт, профессионально-техническое училище, химико-технологический факультет т. ыт. те), ҫавӑнпа та вӗсене пӗр-пӗринпе сыпӑнтару союзӗпе ҫыхӑнтарни пӗртте тӗрӗс мар (научная и исследовательская, профессиональная и техническая, химическая и технологическая тени тӗрӗс пулмасть).
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Чи малтанах ҫакна каламалла: вырӑс чӗлхинчи мӑшӑр определенисене вӗсен компоненчӗсем хӑйсем палӑртакан япала ячӗсемпе мӗнле ҫыхӑнура тӑнине кура икӗ ушкӑна уйӑрма пулать: 1) пӗр пек ҫыхӑнура тӑракан компонентсемлӗ определенисем (тӗслӗхрен, англо-русский словарь, венгеро-советская дружба т. ыт. те).
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ку ыйтӑва хӑйӗн пӗр статйинче 1971 ҫултах хускатса, М. И. Скворцов тӗрӗс сӗнӳсем панӑччӗ, анчах пичетре ӗҫлекенсем вӗсене ӑша хывмарӗҫ курӑнать: хаҫат-журналта вырӑс чӗлхинчи мӑшӑр определениллӗ терминла сӑмах ҫаврӑнӑшӗсене паян кунччен те чӑвашла тӗрӗс йӗркелеме пӗлни курӑнмасть.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
2. Вырӑс чӗлхинчи мӑшӑр определениллӗ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсене чӑвашла каласси те хаҫат-журналта, радиопа телевиденире ӗҫлекенсене т. ыт. те чылаях иккӗлентерет.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Ҫавӑнпа та Ленин районӗ, Калинин районӗ, Мускав районӗ, Мускав кӗперӗ тенинче ним йӑнӑшни те ҫук, пачах урӑхла, ҫавӑн пек сӑмах ҫаврӑнӑшӗсем чӑваш чӗлхин законӗсене шӑп та шай тивӗҫтереҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах илсе кӑтартнӑ Ленин районӗ йышши ятсем урӑхла ҫав-ҫав паллӑ ҫын, хула т. ыт. ячӗпе хисепленекен район (урам, проспект, площадь т. ыт. те) текен пӗлтерӗшлӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Маларах каланӑ пек, чӑваш чӗлхипе ытти тӗрӗк чӗлхисенче изафетлӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗсен (Ленин проспекчӗ — изафетлӑ сӑмах ҫаврӑнӑшӗ) компоненчӗсем хушшинчи грамматика ҫыхӑнӑвӗсем ҫав тери нумай енлӗ, вӗсем пӗр-пӗр япала камӑннине ҫеҫ мар, икӗ япала хушшинчи ытти чылай ҫыхӑнӑва та пӗлтереҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Анчах та чӑваш чӗлхин хӑйӗн законӗсем пур: вырӑс чӗлхи уншӑн пур чухне те тӗслӗх пулма пултараймасть.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Акӑ Шупашкар хулинчи чи пысӑк проспектсенчен пӗрне Ленин проспекчӗ (Ленински мар), чи пысӑк площаде Ленин площачӗ тесе ҫырасси-каласси хаҫатра ӗҫлекенсене пӗртте иккӗлентермест, мӗншӗн тесен вырӑсла проспект Ленина, площадь Ленина иккен.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Пӗрре шутласан, кун пек сӑлтавланине йышӑнма та пулать пек, анчах чӗлхере ҫак шухӑша хирӗҫлекен тӗслӗхсем пуррине те манмалла мар.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Мӗншӗн Ленински район, Калинински район теме кирлине вӗсем ҫапла сӑлтавлаҫҫӗ: асӑннӑ районсем уйрӑм ҫынсен мар, ҫавӑнпа Ленин районӗ, Калинин районӗ вырӑнне Ленински район, Калинински район темелле иккен.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Мӗншӗн кун пек калама-ҫырма кирлине хаҫатҫӑсем ҫапла ӑнлантарса параҫҫӗ: Мускав районӗ тесен, сӑмах ҫаврӑнӑшӗ урӑх пӗлтерӗш йышӑнать, Мускав хулин районӗ тесе ӑнланма май парать имӗш, ҫавӑнпа та Московски район темелле мӗн.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хальхи вӑхӑтра хаҫатсенче ҫавӑн пек сӑмахсен (вырӑс чӗлхинчи ҫыхӑну паллӑ ячӗсен) вӗҫне сиктерсе хӑварса ҫыраҫҫӗ: Ленински район, Московски район, Калинински район, Московски кӗпер т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тӗслӗх вырӑнне вӗсем Ленин районӗ (Шупашкар хулин) йышши ятсене илсе кӑтартаҫҫӗ.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Хаҫат-журналта ӗҫлекенсен шухӑшӗпе, асӑннӑ мелсемпе усӑ курни хӑшпӗр чухне ӑнлава пӑсса улӑштарать имӗш.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
б) ҫыхӑну паллӑ ятне чӑвашла куҫарнипе: кустӑрмаллӑ трактор (вырӑсла колёсный трактор), ятарлӑ пӗлӳ (специальное образование), электровиҫев приборӗсен завочӗ т. ыт. те.
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
ӑ) паллӑ ячӗпе япала ячӗн майлашӑвӗпе: башньӑллӑ кран, гусеницӑллӑ кран (урӑхла каласан ҫак кран гусеница ҫинче куҫать), гусеницӑллӑ трактор, фигурӑллӑ кирпӗч, сериллӗ производство, батарейӑллӑ радиоприемник, детекторлӑ радиоприемник, портативлӑ радиоприемник;
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
а) изафет формипе: токарь станокӗ (урӑхла каласан, токарь ӗҫлекен станок), сборка цехӗ (сборочный паллӑ ячӗ ҫак япала ятӗнчен пулнӑ), сварка цехӗ, зуборез участокӗ, модуль участокӗ, гипс растворӗ, Мускав районӗ (Шупашкар хулинчи), Калинин районӗ, Ленин районӗ, Мускав кӗперӗ, курьер поезчӗ, пассажир поезчӗ, тавар поезчӗ, груз поезчӗ (анчах груз турттаракан поезд мар), котлотурбина цехӗ, заготовка цехӗ;
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.
Тӗслӗхрен:
3 // А.Е. Горшков. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 46–70 с.