Новые
Ҫавӑнпа ӗнтӗ, пурнӑҫӑн чылай сферисенче хутшӑнма-калаҫма пире вырӑс чӗлхи пулӑшать пулин те, тӑван чӗлхепе усӑ куракан сферӑсем чакса, ансӑрланса мар — хутшӑнса, анлӑланса пыраҫҫӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Наци хӑйӗн аталанӑвӗнче ҫӳллӗрех те ҫӳллӗрех пусӑма ҫӗкленнӗ май унӑн тӗрлӗрен палӑрӑмӗсем, формисемпе енӗсем нумайланса пыраҫҫӗ, ҫакӑ вӑл наци усӑ куракан хутшӑну хатӗрӗ — чӗлхе умне (икчӗлхелӗх чухне вара — тӑван чӗлхепе иккӗмӗш чӗлхе умне) пысӑкрах та пысӑкрах требованисем лартать.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Ученӑйсем тӗрлӗ ҫӗрте, ҫав шутра Чӑваш республикинче те, чӗлхе тӗлӗшӗнчи лару-тӑрӑва тӗпчени ку ыйту ҫине хирӗҫле ответ памаллине кӑтартать.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Ҫакӑ вӑл тӑван чӗлхе пӗлтерӗшне, унӑн халӑх пурнӑҫӗнчи вырӑнне чакармасть-ши?
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Халӑхӑн пӗлӳлӗх шайӗпе пӗтӗмӗшле культури ӳссе пынӑ май, пирӗн ҫӗршыври тӗрлӗ наци ҫыннисен кулленхи ҫыхӑнӑвӗ-хутшӑнӑвӗсем вӑйланса пынӑ май чӑваш ҫыннисем вырӑс чӗлхине лайӑхрах та лайӑхрах алла илеҫҫӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Вӗренсе пӗлӳ туянма, ку чухнехи индустрилле производствӑра ӗҫлеме е наука тӗпчевӗсем туса пыма вара пире чи малтан вырӑс чӗлхине лайӑх пӗлни кирлӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Социологи тӗпчевӗсем ҫынсенчен нумайӑшӗ хӑйсен эстетика ыйтӑвӗсене тата мирлӗ информаци илсе тӑрас нушисене те тӑван чӗлхепе тивӗҫтерме кӑмӑл тунине ҫирӗплетсе параҫҫӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Калӑпӑр, кил-йышри, ял хушшинчи, кулленхи ӗҫри хутшӑнура чӑвашсем, вырӑсла лайӑх пӗлсен те, ялан тенӗ пекех тӑван чӗлхепе усӑ кураҫҫӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Икчӗлхелӗх условийӗсенче, чӑваш ҫыннисем тӑван чӗлхесӗр пуҫне вырӑс чӗлхипе (сайрарах — ытти чӗлхесемпе, сӑмахран, тутар, мари чӗлхисемпе) усӑ курнӑ чухне, сӑмах ҫак икӗ чӗлхе, пӗрешкел функцисене пурнӑҫласах, ҫӳлерех кӑтартнӑ тавралӑхсемпе сферӑсенче пӗр пек вырӑн йышӑнманни ҫинчен пыма тивӗҫлӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Ку шута, сӑмахран, ҫаксем кӗреҫҫӗ: хуҫалӑх ӗҫӗ; обществӑпа политика ӗҫӗ-хӗлӗ; йӑла пурнӑҫӗ; организациллӗ вӗренӳ; илемлӗ литература; массӑллӑ информаци сфери — хаҫат-журнал, радиопа телевидени; эстетика, искусство сфери; халӑхӑн сӑмах пултарулӑхӗ; наука ӗҫӗ-хӗлӗ; тӗрлӗ йышши ӗҫ хучӗсем ҫырасси; ҫыру ҫӳретесси; тӗн йӑли-йӗркисене пурнӑҫласси.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Социолингвистика вӗсене пурне те мар — чи пысӑк пӗлтерӗшлӗ типлӑ сферӑсене ҫеҫ шута илме пултарать.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Ҫынсен обществӑри пурнӑҫӗ питӗ нумай тӗрлӗ пулнӑ май вӗсем чӗлхепе усӑ куракан тӗрлӗрен сферӑсем те хисепсӗр нумай пулма пултараҫҫӗ.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Чӗлхепе усӑ куракан тавралӑх (вырӑсла «среда») шутне В. А. Аврорин ҫавсене кӗртет: кил-йышри хутшӑну; производство коллективӗнчи хутшӑну; социаллӑ ушкӑнри (хресченсем, интеллигентсем т. ыт. те) хутшӑну; ял-хулари е пысӑк мар районти-регионти хутшӑну; организациллӗ йӗркепе вӑхӑтлӑха пухӑннӑ ҫынсен хутшӑнӑвӗ (пухусенче, конференцисенче, съездсенче т. ыт. те); пӗр халӑх ҫыннисен пӗтӗмӗшле хутшӑнӑвӗ; тӗрлӗ наци ҫыннисем пӗр-пӗринпе хутшӑнни; пӗтӗм этемлӗх хутшӑнни.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Унашкал тӗп формӑсем: литература форми, унӑн ҫыру тӗсӗпе калаҫу тӗсӗ; калаҫу форми; диалект форми; диалектсене пӗрлештерекен койне йышши форма (вырӑсла: «наддиалектная форма»); тӗрлӗ халӑхсем хутшӑнма уса куракан креол чӗлхи йышши форма; вӑрттӑн жаргон е арго формисем, вӑл шутра тӗн йӑли-йӗркисене туса пыма усӑ куракан ятарлӑ чӗлхе системисем.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Ҫапла ӗнтӗ, кирек мӗнле чӗлхене, вӑл шутра чӑваш чӗлхине те, социолингвистика тӗлӗшӗнчен, урӑхла каласам унӑн обществӑри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ енчен, тӗпчес тетпӗр пулсан, чи малтан вӑл (чӗлхе) хӑйӗн функцийӗсене мӗнле формӑпа пурнӑҫланине пӗлмелле.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
«Пӗр-пӗр чӗлхен формисене пӗлсе ҫитмесӗр, вӗсенчен кашнин ӗҫне-хӗлне уйрӑмшарӑн, ҫавӑнпа пӗрлех — вӗсен пӗрлехи ҫыхӑнуллӑ ӗҫне-хӗлне тишкермесӗр, чӗлхепе мӗнле-мӗнле тавралӑхра, сферӑра усӑ курнине палӑртмасӑр, чӗлхе хӑй ӗҫне епле социаллӑ условисенче пурнӑҫласа пынине шута илмесӗр чӗлхе тӗлӗшӗнчен лару-тӑрӑва тивӗҫлипе туллин ӑнланса илме май ҫук. Нумай чӗлхелӗх чухне кунсӑр пуҫне тата чӗлхесем пӗр-пӗринпе мӗнле ҫыхӑнса, ҫураҫса тӑни ҫине уйрӑмах тимлӗ пӑхас пулать», — тесе ҫырать В. А. Аврорин.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Социолингвистика задачи вӑл — пӗр-пӗр вырӑнти — облаҫри е республикӑри чӗлхе тӗлӗшӗнчи лару-тӑрӑва тӗпчесе пӗлесси.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Чӗлхен обществӑри пурнӑҫӗпе «ӗҫне-хӗлне» туллин сӑнлама, тет вӑл, «чӗлхе функцийӗ» ӑнлавсӑр пуҫне тата ытти ӑнлавсемпе усӑ курмалла.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
1975 ҫулта тухнӑ кӗнекере В. А. Аврорин «чӗлхен уйрӑм функцийӗсем» ҫинчен каламасть, чӗлхе яланах хӑйӗн тачӑ ҫыхӑннӑ пӗтӗмӗшле тӑватӑ функцине пурнӑҫланине палӑртать.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.
Анчах ӗҫ урӑхларах тӑрать.
Чӑваш чӗлхин пурнӑҫри вырӑнӗпе пӗлтерӗшӗ тата терминологи ӗҫӗн задачисем // М. И. Скворцов. Чӑаш терминологийӗн ыйтӑвӗсем. — Шупашкар, 1979. — 154 с. — 3–24 с.