Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: Иккӗмӗш сыпӑк

Раздел: Ҫӑлтӑр

Автор: Иван Васильев

Источник: Эммануил Казакевич. Ҫӑлтӑр: повесть; вырӑсларан И.С. Васильев куҫарнӑ. — Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1950. — 1622 с.

Добавлен: 2020.01.22 23:26

Предложений: 180; Слово: 2111

Тип текста: Прозаичное произведение

По-русски Тема: Военное

Дивизи штабӗ ҫӗр каҫма пӗр пысӑк вӑрманта, канӑҫсӑр ыйхӑпа манӑҫнӑ полксен варрине вырнаҫнӑ. Кӑвайт тавраш чӗртмен, мӗншӗн тесен вӑрман ҫийӗпе питӗ ҫӳлте нимӗҫ самолёчӗсем иртсе пыракан ҫарсене сӑнаса, хӑлхана йӗрӗнтермелле сасӑпа кӗрлесе ҫӳренӗ. Ятарласа малтан янӑ сапёрсем кунта, ҫур кун хушши ӗҫленӗ хыҫҫӑн, ҫийӗсене хыр турачӗсемпе витнӗ тирпейлӗ хӳшӗсенчен тӑракан, тӳп-турӗ аллейӑсемлӗ тата шӗвӗр вӗҫлӗ кӑтарту паллисемлӗ хитре симӗс хула туса лартнӑ. Ҫакнашкал вӑхӑтлӑх «йӑпанмалли» хуласем миҫе хула туман-ши дивизири саперсем вӑрҫӑ ҫулӗсенче!

Сапернӑй рота командирӗ Бугорков лейтенант штаб начальникӗ патӗнче хӑйне йышӑнасса кӗтсе ларнӑ. Подполковник куҫӗсене карта ҫинчен илмен. Дивизи чаҫӗсем мӗнле вырнаҫса тӑнине кӑтартакан паллӑсене лартса тухнӑ карта ытлах та тӗлӗнмелле курӑннӑ. Ун ҫинче тӑшман ҫарӗсене пӗлтерекен кӑвак карандашпа тунӑ яланхи йӗрсем пӗрре те пулман. Тылсем таҫта хӑяматра пулнӑ. Вӑрмансене пӗлтерекен вӗҫӗ-хӗррисӗр симӗс лаптӑкра полксем хӑрушлӑн пӗччен туйӑннӑ.

Дивизи ҫӗр каҫма чарӑннӑ вӑрман ӳкерчӗкӗ ыйту палли евӗрлӗ пулнӑ. Ҫакӑ симӗс ыйту палли Галиев подполковникран командармӑн тӑрӑхлакан сассипе: «Ну, мӗнле? Ку сире Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ фрончӗ мар, — унта эсир вӑрҫӑн ҫуррине пӗр вырӑнта ларса ирттернӗ тата нимӗҫсен артиллерийӗ сирӗн ҫине сехечӗ-сехечӗпе персе тӑнӑ. Кунта маневрла вӑрҫӑ!» тесе йӗкӗлтенӗ пекех туйӑннӑ.

Галиев, темиҫе талӑк хушши ҫывӑрманскер, буркӑпа лайӑхрах пӗркенме тӑрӑшнӑ. Юлашкинчен вӑл карта ҫинчен куҫӗсене илнӗ те Бугоркова асӑрханӑ.

— Сана мӗн кирлӗ?

Бугорков лейтенант хӑй тунӑ чипер хӳшӗ ӑшчикне мухтаннине пытармасӑрах куҫӗсемпе пӑхса ҫаврӑннӑ.

— Подполковник юлташ, эпӗ штаб ыран ӑҫта вырнаҫассине пӗлме килтӗм, — тенӗ вӑл Галиева хирӗҫ. — Тул ҫутӑлнӑ вӑхӑта эпӗ унта вара взвод ярӑп.

Лейтенантӑн дивизие ҫак вӑрманта сахалтан та тепрер талӑк чарса тӑратасси килнӗ, ун пек тӑрсан, ҫак савӑнӑҫлӑ хӳшӗсен хулине кӑшт та пулин пурнӑҫ шӑрши ҫапнӑ пулӗччӗ тата кам та пулин Бугоркова хӳшӗсем тӑвас ӗҫри ҫак тӗлӗнмелле ӑсталӑхшӑн мухтаса илнӗ пулӗччӗ. Кунта халь ҫаврӑнса пӑхма та ӗлкӗрейместӗн, — вӗр-ҫӗнӗ хӳшӗсене пӑрахса хӑвараҫҫӗ те, вӗсенче вара ҫурхи ҫил ҫеҫ хуҫаланма тапратать. Бугорков хӑй чапа тухнӑ платниксемпе ӑста каменщиксен йӑхӗнчен тухнӑ ҫын пулнӑ, унӑн чӗринче ҫӳрт-йӗр тӑвакан строительсен мӑнкӑмӑллӑхӗ выляннӑ.

Подполковник ӑна кӗскен ҫеҫ:
— Кӳр хӑвӑн карттуна, — тенӗ те, Бугорков картти ҫине пӗчӗк флаг палли туса лартнӑ.
Ӑна вӑл паянхи лагерьтен хӗрӗх километр аякра ларакан тепӗр темӗнле вӑрман уҫланки ҫине ҫырса хунӑ. Бугорков йывӑррӑн тухакан сывлӑшне пусарнӑ та алӑк патнелле утнӑ, анчах ҫак самантрах алӑка хупласа тӑракан плащ-палатка сирӗлнӗ те хӳшше разведка начальникӗ Барашкин капитан кӗрсе тӑнӑ. Галиев подполковник ӑна питех те сиввӗн йышӑнса илнӗ:

— Дивизи командирӗ разведка ӗҫӗпе кӑмӑлсӑр. Паян эпир Травкин лейтенантпа унӑн ҫыннисене тӗл пултӑмӑр. Мӗнле сӑн-сӑпат вӗсен? Тирпейсӗр, ҫӳҫ-сухалӗсем ӳссе кайнӑ. Мӗн ҫинчен шутлатӑр эсир?

Кӑшт чӗнмесӗр тӑнӑ хыҫҫӑн, подполковник сасартӑк хаяррӑн кӑшкӑрса янӑ:

— Тата, кӑмӑл тусамӑрччӗ, капитан, каласа парӑр-ха мана юлашкинчен, — ӑҫта пирӗн тӑшман?

Бугорков лейтенант хӳшӗрен шӑвӑнса тухнӑ та, сапёрсен взводне ыранхи ӗҫе хатӗрленсе тӑмалли ҫинчен пӗлтерме кайнӑ. Ҫула май вӑл Травкина шыраса тупса, ӑна хӑй мӗн илтни ҫинчен асӑрхаттарма шут тытнӑ. «Часрах разведчиксен ҫӳҫӗсене кастарса хырӑнтартӑр, — ырӑ сунса шухӑшланӑ вӑл, — унсӑрӑн ӑна чиперех мунча лекме пултарать».

Бугорков Травкина — хӑйӗн землякне — юратнӑ. Вӗсем иккӗшӗ те Атӑл ҫинчи ҫынсем пулнӑ. Травкин чаплӑ разведчик шутланнӑ пулин те, вӑл ҫав-ҫавах, пирвайхи хут тӗл пулнӑ чухнехи пекех, лӑпкӑ та йӑваш ача пулнӑ. Курнӑҫасса вӗсем, чӑн та питех сайра курнӑҫкаланӑ, мӗншӗн тесен вӗсен кашниннех харпӑр-хӑй служби ӗҫӗсем мӑй таранах пулнӑ. Ҫапах та ӑна хӑш чухне ҫакна аса илме кӑмӑллӑ пулнӑ: ак ҫакӑнтах, таҫта инҫетре мар, унӑн землякӗ-юлташӗ Володя Травкин — йӑваш, ӗҫчен тата шанчӑклӑ ҫын ҫӳрет. Яланах вӑл вилӗм куҫӗ умӗнче, ун патне ыттисенчен пуринчен те ҫывӑхарах ҫӳрет…

Бугорков Травкина шыраса тупайман. Вӑл Барашкин хӳшшине пырса кӗнӗ, анчах та лешӗ подполковник пӑсӑрлантарса кӑларса янӑ хыҫҫӑн уҫӑлса ҫитейменскер, Бугорков ыйтӑвӗ ҫине намӑс сӑмахсемпе кӑна вӑрҫса ответленӗ:

— Шуйттан пӗлет-и вӑл ӑҫта ҫӳренине! Кӑмӑллӑ-им мана ун пирки ят илме…

Барашкин капитан дивизире хӑйӗн юлхавлӑхӗпе тата намӑсла сӑмахсемпе вӑрҫма юратнипе палӑрса тӑнӑ. Начальство хӑйне юратманнине пӗлсе тӑрса тата кашни кунах вырӑнтан кӑларса ярассине кӗтсе, вӑл тӑвас ӗҫӗсене тума та пӑрахнӑ. Ӑҫта унӑн разведчикӗсем тата мӗн тӑваҫҫӗ вӗсем — ӑна-кӑна вӑл наступлени пуҫланнӑранпа та йӗркеллӗ пӗлмен. Хӑй вӑл штаб грузовикӗ ҫинче ларса ҫӳренӗ тата тин ҫеҫ килнӗ Катя ятлӑ ҫӗнӗ радисткӑпа — сап-сарӑ ҫӳҫлӗ, кӑшт шухӑша кайса ҫӳрекен — хитре куҫлӑ хӗр-салтакпа «романла ӗҫсене ҫавӑрнӑ».

Бугорков Барашкин патӗнчен тухнӑ та хӑй туса лартнӑ вӑхӑтлӑх этем йӑви варринче чарӑнса тӑнӑ. Тӳп-тӳрӗ аллейӑсем тӑрӑх ӗҫсӗр сулланса ҫӳресе, вӑл ҫакӑн ҫинчен шухӑшланӑ: аван пулӗччӗ, юлашкинчен, ҫак вӑрҫа часрах пӗтерсе лартса тӑван хулана таврӑнма, унта каллех хӑвӑн ӗҫне тума — ҫӗнӗ ҫуртсем лартма, саваласа якатнӑ хӑмасен тутлӑ шӑршине сывласа ҫӑтма, тата пусмасем тӑрӑх хӑпарса, пысӑк сухаллӑ ӑстасемпе лӳчӗркеннӗ кӑвак хут ҫине ӳкернӗ ӑнланма йывӑр чертежсене сӳтсе явма, — мӗн пек аван пулнӑ пулӗччӗ!

Тул ҫутӑлнӑ чух Бугорков, лав ҫине кӗреҫесем, кайласем тата ытти ӗҫ хатӗрӗсем майласа хунӑ та, хӑйӗн сапёрӗсене ертсе малалли ҫула тухса кайнӑ.

Вӑрманта пирвайхи вӗҫен-кайӑксем ҫуйӑхса шӗнкӗлтетни илтӗнсе тӑнӑ. Ватӑ йывӑҫсем хӑйсен туратлӑ тӑррисене ансӑр ҫул тӳпинче пӗрлештерсе ларнӑ. Ҫул айккисемпе шинель ҫийӗнчен плащ-палатка пӗркенсе янӑ, ҫӗрлехи сулхӑнпа ӗнтӗркесе кайнӑ часовойсем ҫӳренӗ. Ҫул хӗрринче тата лагерь йӗри-тавра чавса ҫаврӑннӑ окопсенче, хӑйсен пулемечӗсем патӗнче ыйхӑллӑ пулемётчиксем дежурить тунӑ. Салтаксем ҫӗр ҫинчех, чӑрӑш турачӗсем сарса, пӗр-пӗрин ҫумне таччӑн ҫыпӑҫа-ҫыпӑҫа ҫывӑрнӑ. Ирхи сивӗ ҫынсене вӑратнӑ, вара вӗсем кӑвайт валли туратсем тата хыр-чӑрӑш йӗкеллисем пуҫтарма тӑра-тӑра чупнӑ.

«Акӑ вӑл вӑрҫӑ, — шухӑшланӑ Бугорков, ӗнтӗркенипе хутланкаласа кӗрсе, — ҫӗршер тата пиншер ҫынсен кил-ҫуртсӑрлӑхӗ».

Вунӑ километра яхӑн кайсан, сапёрсем хӗвеланӑҫ енчен хӑвӑрттӑн ҫывхарса килекен виҫӗ юланут мӗлкине курнӑ. Бугорков пӑшӑрханса ӳкнӗ: вӑл мал енче пӗр красноармеец та пулманнине пӗлнӗ. Юланутсем сиккипе вӗҫтерсе пынӑ, вара часах Бугорков вӗсенчен пӗри Травкин пулнине палласа илнӗ те ҫӑмӑллӑнах сывласа янӑ.

— Нимӗҫсем инҫетре мар, артиллерипе тата самоходкӑсемпе, — тенӗ Травкин, ут ҫинчен анмасӑрах.

Вӑл Бугорков картти ҫинче нимӗҫсен оборони ӑҫта вырнаҫса тӑнине кӑтартса панӑ. Вӗсен оборона линийӗ вара Бугорков ҫӗнӗ хӳшӗ хули тума хатӗрленекен вӑрман уҫланки урлах тӑсӑлса выртнӑ.

— Нимӗҫсен икӗ броневикӗпе пӗр самоходки ак ҫакӑнта тӑраҫҫӗ, засадӑра пулас… Ав, куратӑн-и, нимӗҫсемпе пулнӑ тытӑҫура… Аниканов… аманчӗ, — тенӗ юлашкинчен Травкин.

Аниканов, айӑпа кӗнӗ ҫын евӗрлӗн кулкаласа, ут ҫинче мелсӗррӗн ларнӑ, ун ҫине пӑхсан, вӑл хӑйӗн асӑрханусӑрлӑхне пула ыттисене пысӑк инкек кӳнӗ, тесе калӑн.

— Манӑн мӗн тумалла ӗнтӗ? — ҫухалса кайса ыйтнӑ Бугорков.

Вӗсем вара ҫапла калаҫса татӑлнӑ: саперсен ҫакӑнта кӗтсе тӑмалла. Травкин штаб начальникне кайса пӗлтерет, унтан начальство мӗн тума хушнине Бугоркова килсе пӗлтермелле.

Травкин, хушка ҫамкаллӑ пысӑк тур лашана ҫаптарнӑ та, каллех сиккипе хускалса кайнӑ.

Хӳшӗсен хули варринче, хӑйӗн «виллисӗ» патӗнче Сербиченко полковник тӑнӑ. Ун тавра полксен командирӗсем, подполковниксемпе майорсем тата кӑшт хӗрринерех ординарецсемпе адъютантсем пуҫтарӑнса тӑнӑ. Травкин утне тӳрех чарса лартса, ун ҫинчен сиксе аннӑ та, хӑнӑхман ҫӗртен вӑрах вӑхӑт юланутпа чуптарнӑ пирки уксахлакаласа, полковник патне пырса евитленӗ:

— Комдив юлташ, нимӗҫсем аякра мар. Ӑна хупӑрласа илнӗ, вара вӑл ҫывӑхри юханшыв ҫинче нимӗҫсен пӗр таттисӗр траншейӑсенчен тӑракан позицийӗ вырнаҫса тӑни ҫинчен кӗскен каласа панӑ. Унтах вӑл артиллери валли тунӑ позицисене тата ултӑ самоходнӑй тупӑ курнине пӗлтернӗ. Траншейӑсене нимӗҫсен пехоти йышӑнса тӑрать. Ҫирӗм километрта икӗ броневик тата пӗр самоходка засадӑра тӑраҫҫӗ, тесе пӗлтернӗ вӑл.

Травкин пӗлтернисене комдив карта ҫинче паллӑ туса хунӑ; ҫӑмӑл хумхану пуҫланса кайнӑ; полксен командирӗсемпе штабра ӗҫлекенсем те хӑйсен карттисене турта-турта кӑларнӑ; Галиев подполковник, шӑнса чӗтрессине сасартӑк манса кайса, хӑйӗн буркине хулпуҫҫисем ҫинчен ҫӗрелле сирсе пӑрахнӑ; политотдел начальникӗ вара политработниксене пуҫтарма кайнӑ.

— Эппин, эсӗ вӗсен оборони ҫирӗп тесе шутлатӑн? — ыйтнӑ комдив юлашкинчен, «виллис» капочӗ ҫине сарса хунӑ карта ҫинче кӑвак карандашпа вӑрӑм йӗр туртса хурса.

— Так точно.

— Самоходкӑсене те эсӗ хӑвах куртӑн-и?

— Так точно.

— А эсӗ кӑштах ху пуҫӑнтан шутласа хушмастӑн-и? — тенӗ полковник Травкин ҫине симӗсрех чакӑр куҫӗсене хӗссе пӑхса тата кӗтмен ҫӗртенех хӑйӗн ыйтӑвӗсене вӗҫлесе.

— Ҫук, шутласа кӑлармастӑп, — тенӗ Травкин.

— Эсӗ ан кӳрен, — тенӗ комдив килӗштерӳллӗ сасӑпа, — эпӗ кӑна тӗрӗслӗх валли ыйтатӑп, мӗншӗн тесен, хусахӑм, ҫакна лайӑх пӗлетӗп: разведчиксем кӑштах суйкалама юратаҫҫӗ вӗсем.

— Эпӗ суймастӑп, — тенӗ Травкин.

Таҫта «в ружье» текен команда пани илтӗннӗ, вӑрман шӑппӑн сӗрлеме пуҫланӑ. Ку вӑл ҫар чаҫӗсем ҫула кайма ҫӗкленнине пӗлтерекен шӑв-шав пулнӑ.

Комдив, карта ҫине пӑхса, приказ панӑ:

— Полксем, халичченхи пекех, походнӑй йӗркепе пыраҫҫӗ. Малти полк хӑйӗн умӗпе вӑйлӑлатнӑ батальон ярать, ку вӑл — малти отряд пулать. Полксенчи артиллери пехотӑпа пӗрлех куҫса пырать. Флангсене разведчиксемпе автоматчиксене кӑларса ямалла. «108,1» ятлӑ сӑрт тӳпине ҫитсен, малта пыракан полк боевой йӗрке ҫине куҫать. Унӑн команднӑй пункчӗ — 108,1 ятлӑ сӑрт тӳпи пулать. Эпӗ — ҫак вӑрманӑн хӗвеланӑҫ енчи уҫланкинче, леҫник ҫурчӗ патӗнче пулатӑп. Галиев, боевой распоряжени ҫырса хатӗрле, Корпуса пӗлтер.

— Унтан полковник сасартӑк сассине йӑвашлатса:  — Астӑвӑр, начальник юлташсем! Артиллери полкӗ хыҫала тӑрса юлнӑ. Снарядсемпе патронсем сахал. Лару-тӑру пирӗншӗн майлах мар. Хамӑрӑн тивӗҫе пурнӑҫа чыслӑн кӗртер, — тесе хӑй сӑмахне вӗҫленӗ.

Офицерсем хӑйсен ӗҫӗсене тума васкавлӑн саланса пӗтнӗ, вара машина патӗнче комдив Галиев тата Травкин ҫеҫ тӑрса юлнӑ. Сербиченко полковник Травкин ҫине тата унӑн кӑпӑка ӳкнӗ лаши ҫине пӑхса илнӗ те, кулкаласа каланӑ:

— Маттур хусах.

— Манӑн Аниканов аманчӗ, — пӑлханса, нимсӗр-мӗнсӗрех пӗлтернӗ Травкин полковника.

Комдив нимӗн те ответлемен, Галиева юлашки хушусем панӑ та, полксем патне тухса кайнӑ.

Галиев тавра штабри офицерсем чупкаласа ҫӳреме пуҫланӑ. Ӑна халь паллама та хӗн пулнӑ ӗнтӗ. Хавасланса ӳкнӗскер, шавлӑскер, вӑл сасартӑк вӑтӑр ҫул каярах Баку урамӗсенче чупса ҫӳрекен шухӑ ача евӗрлӗ пулса тӑнӑ. «Галиев нимӗҫе сисет», — тенӗ кун пек самантра ун ҫинчен.

— Хӑвӑн ҫыннусем патне вӗҫтер! Нимӗҫ хыҫӗнчен йӗрле тата ҫынпала хыпарсем ярса тӑр! — кӑшкӑрнӑ вӑл Травкина.

— Есть! — ӑна хирӗҫ кӑшкӑрса ответленӗ те Травкин, каллех лаши ҫине сиксе утланнӑ.

Ҫак вӑхӑтра унпа пӗрле килнӗ разведчик аманнӑ Аниканова санинструктор аллине панӑ та, лашине чӗлпӗртен ҫавӑтса, лейтенант ҫумне пырса хутшӑннӑ.

Травкин Бугоркова — пӑлханса кӗтсе тӑраканскерне — кивӗ вырӑнтах тӗл пулнӑ. Ут ҫинчен анса, вӑл Бугорков тыттарнӑ эрехе ӗҫсе янӑ, унтан карта ҫинче Бугоркова дивизи штабӗ вырнаҫмалли вырӑна кӑтартса панӑ.

— Эппин, каллех вӑрҫӑ пуҫланать, — тенӗ Бугорков, Травкинӑн тарӑн шухӑшлӑ куҫӗсенчен пӑхса.

Разведчиксем, утсене шпорланӑ та, хӑйсене мӗн кӗтсе тӑни паллӑ мар ҫӗрелле сиккипеле вӗҫтернӗ.

Саперсем вара, каллех ҫапӑҫусем пуҫланасси ҫинчен тата ку ҫапӑҫусен вӗҫӗ-хӗрри пӑхса та курӑнманни ҫинчен хуллен калаҫкаласа, ҫула хускалнӑ.

— Ну, ачасем, халь пирӗн шалашстрой вырӑнне блиндажстрой пулать, — тенӗ Бугорков.

Травкин часах хӑйӗн ҫыннисемпе пӗрлешнӗ. Лешсем ӑна ятсӑр юханшыв ҫывӑхӗнчи вӑрманлӑ сӑртлам ҫинче кӗтсе тӑнӑ. Юханшыв леш енче нимӗҫсен окопӗсем пулнӑ.

Марченко, йывӑҫ ҫинче нимӗҫсем мӗн тунине сӑнаса лараканскер, лейтенанта пӗлтернӗ:

— Леш броневиксемпе тата самоходкӑпа килнӗ нимӗҫсем кунта ҫур сехет чухлӗ ҫаврӑнкаласа ҫӳрерӗҫ, унтан каялла ҫаврӑнчӗҫ те ҫырма леш енне — хӑйсеннисем патне каҫса кайрӗҫ. Юханшывӗ тарӑн мар, хам куртӑм. Шыв броневиксене ҫурри таран ҫеҫ пулать.

Разведчиксем, юханшыв хӗрринелле хырӑм ҫинче шуса кайнӑ та, йывӑҫ тӗмӗсем хушшине выртнӑ. Ялтан лашасемпе килнӗ ачана Травкин киле ӑсатнӑ.

— Тӳрех ҫак ҫулпа кай. Лашасене пурне те ан ил, иккӗшӗ тата тепрер куна ман патӑмра юлаҫҫӗ, вӗсене ыран леҫтерсе парӑп, унсӑрӑн донесенисем яма кансӗр пулать, — тенӗ вӑл.

Унтан Травкин, хӑйӗн ҫыннисем патне шуса пынӑ та, нимӗҫсен оборонине сӑнама пуҫланӑ.

Траншейӑна нумай пулмасть ҫеҫ алтса тухнӑ пулнӑ, ӑна вӗҫне те ҫитереймен-ха. Ун тӑрӑх чупкаласа каҫакан нимӗҫсене вӑл аран-аран хулпуҫҫи таран кӑна пулнӑ. Траншея умӗнче — икӗ рет йӗплӗ пралук. Разведчиксене нимӗҫсенчен хӑмӑшпа ӳссе ларнӑ ансӑр юханшыв ҫеҫ уйӑрса тӑнӑ. Пӗр нимӗҫ, траншея брустверӗ ҫине хӑпарса тӑрса, бинокль витӗр хӗвелтухӑҫ енчи ҫыран ҫинелле пӑхнӑ.

— Эп ӑна халех Гитлер амӑшӗ патне ӑсататӑп, — пӑшӑлтатса илнӗ Мамочкин.

— Ан аташ, — чарнӑ ӑна Травкин. Хӑй вӑл нимӗҫсен оборонине хыттӑн тишкерсе сӑнанӑ: ав, леререх, палӑри-палӑрми курӑнакан сарӑ-кӑвак йӗр — иккӗмӗш траншея пулас. Оборона валли нимӗҫсем начар мар вырӑн суйласа илнӗ — хӗвеланӑҫ енчи ҫыран хӗвелтухӑҫӗнчинчен чылай ҫӳллӗрех тата вӑл ҫӑра вӑрманпа хупланса тӑнӑ. Сапаланса ларакан хутор ҫурчӗсем ҫывӑхӗнчи сӑртлам — чи ҫӳлли, ӑна карта ҫинче 161,3 цифрӑпа паллӑ тунӑ. Нимӗҫсем траншейӑра йышлӑн. Хуторӑн хӗвелтухӑҫӗнчи укӑлчинче самоходнӑй тупӑ ларать.

Травкин сасартӑк Аниканова аса илнӗ, анчах ку асаилӳ ҫиелтен, ним тӗллевсӗр пулнӑ. Поезд ҫинчен ҫӗрле анса юлнӑ пассажира кӑна ҫакнашкал аса илеҫҫӗ: ыттисем хушшинче кӗске вӑхӑт хушши пулнӑ хыҫҫӑн, вӑл анса юлать те таҫта кайса ҫухалать.

Мамочкин каллех пӑшӑлтатнӑ.

— Пӑхӑр-ха, лейтенант юлташ. Фрицсем экскурсине пуҫтарӑнаҫҫӗ.

Нимӗҫсем, пӗр вӑтӑр ҫынна яхӑн, вӑрмантан тухнӑ та юханшыв еннелле утнӑ. Кунта вӗсем сапаланса кайнӑ та, ку енчи ҫыран еннелле шиклӗн пӑхкаласа, пӑтранчӑк шыва кӗнӗ.

— Хӑратса ил-ха ҫавсене, — хушнӑ Травкин взводри чи лайӑх стрелока — Марченкӑна.

Автоматран вӑрӑммӑн пени илтӗнсе кайнӑ, пульӑсем шыв ҫинче пӗчӗк фонтансем сиктеркелесе кӑларнӑ. Нимӗҫсем юханшывран каялла, хӑйсен енчи ҫыран ҫине сирпӗнсе тухнӑ та, йӗри-тавра хӑравҫӑллӑн пӑхкаласа тата хурсем пек ҫуйхашса, сапаланса выртнӑ. Траншейӑра хумханса ӳкнӗ, чупкалама пуҫланӑ, пыр тӗппӗн кӑшкӑрса команда панисем илтӗннӗ, пульӑсем шӑхӑрса вӗҫме пуҫланӑ. Хутор хӗрринче тӑракан самоходнӑй тупӑ сасартӑк чӗтренсе илнӗ, кӗпҫине унталла-кунталла пӑркаласа илнӗ те умлӑн-хыҫлӑн виҫӗ снаряд кӑларса янӑ. Тепӗр самантран нимӗҫсен ытти тупписем те пеме пуҫланӑ. Вӗсен шучӗ вуннӑран кая мар пулнӑ. Вӗсем виҫ-тӑватӑ минут хушши сӑрт ҫинелле персе тӑнӑ. Снарядсем хаяррӑн, ҫӗре сирпӗнтерсе шартлатнӑ та, тӗлӗнмелле йынӑшакан сасӑпа вӑрман шӑплӑхне ҫурса янӑратнӑ.

Тупӑсенчен персе кӗмсӗртеттернине дивизин малти отрячӗ — вӑйлатнӑ батальон та илтнӗ. Ҫынсем утма чарӑннӑ. Батальон командирӗ Муштаков капитанпа батарея командирӗ Гуревич капитан ку кӗрлеве хӑйсен лашисем ҫинчех пӗр хускалмасӑр ларса итленӗ.

— Акӑ мӗне пӗлтерет вӑл манма пуҫланӑ япала… Ку музыкӑна илтменни уйӑх ытла вӗт, — тенӗ Муштаков.

Снарядсем пӗрин хыҫҫӑн тепри пӗр тикӗс черетпе ҫурӑлса тӑнӑ.

Пӗрер минут пек тӑнӑ хыҫҫӑн, малти батальон малалла хускалса кайнӑ. Ҫул кукӑрӗнче салтаксем лашасене илсе таврӑнакан кӗрӗк пиншаклӑ ачана тӗл пулнӑ. Ачи, лаша ҫинче курпунне кӑларса тата мӑйне тӑсса ларса, орудисем хӑватлӑн кӗмсӗртеттернине итленӗ.

— Эс кунта мӗн тӑватӑн? — ыйтнӑ, унпа танлашсан, батальон командирӗ.

— Поспишайте, — хӑраса ӳкнӗ сасӑпа пӑшӑлтатса ответленӗ ача. — Там на ричци нимцив багато-багато, а разведчикив двенацать чоловик… (Васкӑр. Унта ҫырма ҫинче нимӗҫсем нумайӑн-нумайӑн, разведчиксем вара вуниккӗн ҫеҫ…)

Сайт:

 

Статистика

...подробней