Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: X

Раздел: Ҫӗр ҫинчи ҫутӑсем –> Пӗрремӗш пай

Автор: Александр Яндаш

Источник: Бабаевский, Семен Петрович. Ҫӗр ҫинчи ҫутӑсем: роман; вырӑсларан Исаак Никифоров куҫарнӑ. — Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1952. — 7–514 с.

Добавлен: 2020.01.09 18:04

Предложений: 70; Слово: 889

Тип текста: Прозаичное произведение

По-русски Тема: Не указано

Ҫак ҫӗр Татьяна ыйӑх килменнипе аптранӑ: ӗнер Ильяпа калаҫнине шикленсе аса илнӗ вӑл, хӑйӗн, хусах арӑмӑн, хурлӑхлӑ пурнӑҫӗ ҫинчен, кӗҫӗр ҫеҫенхиртен килмелле пулнӑ, анчах темшӗн килмен Григорий ҫинчен шутланӑ… Вӑл шурӑмпуҫ килсен ҫеҫ ҫывӑрса кайнӑ. Вӑранасса вара хӑйӗн ывӑлӗ пӳрт умӗнчи садра темскерле мӑрӑлтатса юрланине илтнипе вӑраннӑ. Ывӑлӗн сасси питӗ ачашшӑн, ачалла савнӑҫлӑн та юлхавлӑн янӑранипе Татьяна вырӑн ҫинче пӗр минут та выртма пултарайман. Ҫанӑсӑр аялти кӗпе тӑхӑннӑ Татьяна чӳрече янаххи урлӑ ӳпӗнсе ачине ҫӗкленӗ те ӑна питҫӑмартинчен те, сӑмсинчен те, куҫӗсенчен те савса чуптума пуҫланӑ. Мишутка хӑйне ҫакӑн пек ачашланишӗн савӑнман, — хӑй юратнӑ ӗҫрен уйӑрнӑшӑн вӑл амӑшне ҫилленнӗ, аллисемпе хӑлаҫланнӑ. Татьяна ывӑлне ҫӗкленӗ те унӑн ҫиллес пит-куҫӗнче сасартӑк пирвайхи хут ҫывӑх паллӑсене асӑрхаса илнӗ: шӑпах халӗ, ҫак ир, Мишутка ашшӗ пек сӑнлӑ пулнипе Татьяна тӳсеймесӗр кулса янӑ: «Мӗнле-ха эпӗ ҫакна халиччен асӑрхаман? Ну, пӗтӗмпех Андрей пек! Кӑштах сенкертерех кӑвак куҫӗсем те, сӑмси те, кӑтрарах ҫӳҫӗ те, янахри путӑк та, пӗчӗкрех хытӑ хӑлха хупанкисем те — пурте, пурте Андрейӑнни пек!»

— Михаил Андреевич, — юриех хыттӑн калаҫма пуҫларӗ Татьяна, — эсӗ мӗн паян ҫилленнӗ сӑнлӑ?

— Анне, эсӗ мана ан тив, — терӗ Мишутка, чӳрече янаххи ҫине улӑхса ларса. — Чӳрече умне пӑхсам-ха: мӗн пур унта манӑн? Чи лайӑх ҫурт турӑм…

Мишутка чӳречерен сикрӗ, Татьяна, йывӑррӑн сывласа илсе, кровать ҫине ларчӗ. — «Турӑҫӑм, — шутларӗ вӑл, хӗвелпе ылттӑн пек йӑлтӑртатакан ҫулҫӑсем ҫине хурлӑхлӑн пӑхса, — унӑн сасси те Андрейӑнни пекех!.. Андрюша, Андрюша, санӑн акӑ мӗнле ывӑл ӳсет…» Алсем хӑйсемех ҫивӗт патнелле туртӑнчӗҫ, хӑнӑхнӑ алсем, ҫӑра ҫӳҫе пӗтӗрсе, хӑйсемех ҫивӗт ҫыхаҫҫӗ, тахҫанах манса кайнӑн туйӑнакан ӗлӗк-авалхи картинӑсем хӑйсемех аса килсе куҫ умне тухса тӑчӗҫ… Аса килет, июльти ҫав ҫутӑ каҫ лайӑх аса килет. Чӳречесене акӑ ҫакӑн пекех яри уҫса пӑрахнӑччӗ, йывӑҫ ҫулҫисем чӗтресе йӑлтӑртататчӗҫ, анчах ун чухне пӳрт умӗнчи сад ҫийӗнче хӗвел марччӗ, уйӑх пӑхатчӗ. Татьяна вӑййа тухнӑччӗ те унӑн темӗн пекех Андрейпа иккӗн юлас килнӗччӗ. Ӑна вӑл ун чухне вунсакӑр ҫул тултарнӑ хӗр юратма пултарнӑ пек телейлӗ те таса юратупа юратнӑччӗ. Татьянӑна Илья Стегачев юратнӑ та яланах ун хыҫӗнчен ҫӳренӗ. Татьянӑпа Андрей хӑйсене чӑрмантаракан ҫынран тарса хӑтӑлма тем-тем туса пӑхнӑ пулсан та, Илья вӗсенчен юлмастчӗ. Вара Татьяна, хӗрупраҫла чеелле пӑхса, мӗн калама пултарнине куҫӗсемпе каларӗ, ывӑнни, пуҫ ыратни ҫине печӗ те, иккӗшӗнпе те ал парса сывпуллашса, киле утса мар, чупсах тарчӗ. Сывлӑш аран-аран ҫавӑрса, пит-ҫӑмартисем епле хӗртме пуҫланине туйса, вал хывӑнмасӑрах кровать ҫине ӳкрӗ. Ҫӳхе шурӑ кӗпе тӑхӑннӑ амӑшӗ кӗрсе, кровать патӗнче мӗлке пек тӑчӗ те, шӑппӑн: «Танюша, эсӗ пӗччен-и?» — тесе ыйтрӗ, — вара, никам шарламаннине кура, тухса кайрӗ. Татьянӑна вӑхӑт-вӑхӑт кулас килни пекки аптратнӑ, пырӗ патне темскер йӳҫӗ те кӳрентерӳллӗ япала шуса пынӑ, чӗри хӑвӑрт та хытӑ тапнӑ. Татьяна унӑн таппине тӑнлавра тата мӑй тымарӗсенче туйса илнӗ… Нумайччен итлесе выртнӑ вӑл, анчах Андрей ҫаплах килмен. Таҫта калинкке чӗриклетнӗ, — пӑру ҫурӑмне хыҫать пулмалла, садра тӑмана е мӗнле те пулсан урӑх кайӑк ҫунаттисемпе ҫулҫӑсене ҫапать. Инҫетре юрӑ сасси илтӗнет, — хӗрсем урам вӗҫне, шыв хӗрне кайрӗҫ пулас. Акӑ пӗр-пӗччен йытӑ вӗрсе ячӗ. Унтан пачах шӑп пулса тӑчӗ те килкарти ҫывӑхӗнче ура сасси илтӗнчӗ. Татьяна чӳрече патне чупса пычӗ те шӑпланчӗ. Пӳрт умӗпе Андрейпа Илюша иртсе пыраҫҫӗ, вара Татьяна, пӗр сывламасӑр, вӗсем калаҫнине итлерӗ:

— Ну, Илюша, сывӑ пул-ха..

— Тен эпир те шыв хӗрне каяр?

— Темшӗн ҫӳрес килмест… Ҫывӑрсан авантарах пулӗ!

— Кама улталатӑн, Андрей? Пӗлетӗп ун патне каяссине.

— Эсӗ мӗн ара?

— Ну, юрӗ ӗнтӗ, каях.

Вӗсем тӗрлӗ еннелле уйрӑлса кайрӗҫ те каллех васкамасӑр утнӑ сасӑ илтӗнчӗ… «Неушлӗ килмест?» Вӑл, аллисене кӑкӑр ҫумне тытса, чӳрече умӗнчен пӑрӑнчӗ, вара унӑн чӗри сасартӑк шӑп пулчӗ: ҫатан, урапа пырса кӗнӗ пек, хытӑ ҫатӑртатса илчӗ, садри курӑк чаштӑртатрӗ, вара уҫӑ чӳречере Андрей пуҫӗ курӑнчӗ:

— Танюша, ӑҫта эсӗ?

Хӑй умӗнче нимӗне те курмасӑр, Таня аллисене малалла тӑсса, суккӑр ҫын пек, чӳрече патне утса пычӗ; Андрей ӑна, тӗке ҫӗкленӗ пек ҫӑмӑллӑн ҫӗклесе, сада илсе кайрӗ… Ку вӑл каникул вӑхӑтӗнче пулнӑччӗ, кӗркунне вӗсем, кирлӗ пулӗ тесе, ашшӗ-амӑшӗсене пиллештерсе, агрономи институтне вӗренсе пӗтерме Ставрополе тухса кайнӑ. Вӗсемпе пӗрле чӗмсӗр те ҫилӗллӗ Илья та кайнӑ. Вӑл та ҫав хуларах вӗреннӗ, анчах институтра мар, парти шкулӗнче. Вӑл ун хыҫҫӑн та Татьянӑпа час-часах тӗл пулнӑ, ун ҫине ҫавӑн пекех юратса та ачашшӑн пӑхнӑ тата пӗррехинче клубра, вечерта ҫапла каланӑ: «Эсӗ манпа кирек мӗн тусан та, эпӗ сана чӗререн кӑларса пӑрахма пултараймастӑп, сансӑр пуҫне урӑх никама та юратмастӑп». Татьяна кулнӑ, вӑл ҫак сӑмахсене ӗненмен. Унӑн мӗншӗн ӗненме кирлӗ пулнӑ-ха? Вӑл ӗнтӗ хӑйне Андрей Нецветов арӑмӗ тесе шутланӑ, телейлӗ пулнӑ. Анчах ку телей нумая пыман. Хӗлле вӗсем совхозра ӗҫлеме пуҫларӗҫ, ҫуркунне Татьянӑн ывӑл ҫуралчӗ. Ун пек телее вӑл нихҫан та курман, ҫак телей хыҫҫӑн хурлӑх та килсе ҫитрӗ: июньте Андрей вӑрҫа тухса кайрӗ. Татьяна ачипеле тӑванӗсем патне килчӗ, колхозра ӗҫлеме пуҫларӗ, партине кӗчӗ; ҫакӑнта, ҫак пӳлӗмре тата ҫак кровать ҫинче упӑшкишӗн макӑрса куҫҫулне типӗтрӗ, арсӑр арӑмӑн йывӑр хуйхине тӳсрӗ… Илья та фронтра пулнӑ, Андрей Нецветов ҫапӑҫура вилнине илтсе, вӑл Татьяна патне час-часах та пит нумай ҫырнӑ, анчах Татьяна унӑн ҫырӑвӗсене вуламан, уҫмасӑрах кӑмакана ывӑтнӑ.

— Анне! — мӗнпур вӑйран кӑшкӑрчӗ Мишутка, чӳрече сакки ҫине тапаҫланса улӑхса. — Ай, аннеҫӗм, лехковикпе атте килчӗ пулмалла!

Ывӑлӗн савнӑҫӗ кӗтмен ҫӗртен килсе тухнипе Татьяна шартах сикрӗ. Вӑл шухӑшӗпе упӑшкипе пӗрлехчӗ-ха, шӑпах ҫак самантра Андрей чӑннипех те килнӗ пек туйӑнчӗ, — ун йӗри-таврашӗнче мӗн пурри пурте ишӗлсе аннӑ пек туйӑнчӗ, унтан каллех пурте хӑйӗн вырӑнне ларчӗ. Мишутка урама чупса тухрӗ те калинкке умӗнче чарӑнса тӑчӗ.

— Ку атте мар, Илюша пичче, — терӗ вӑл хурланса.

Хапха умӗнче мотор кӗрлесе илчӗ те шап пулчӗ, арҫынсем калаҫни илтӗнчӗ.

Килнисем Мишуткӑпа калаҫнӑ хушӑра Татьяна хӑвӑрт тумланчӗ, ҫивӗтне аран-аран ҫыхкаларӗ, темшӗн хӗрелме ӗлкӗрнӗ пит-куҫне йӗпеткелерӗ, ҫул майӑн тӗкӗр ҫине пӑхса, хӑнасене кӗтсе илме тухрӗ.

Сайт:

 

Статистика

...подробней