Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: IX сыпӑк

Раздел: Обломов –> Виҫҫӗмӗш пайӗ

Автор: Александр Артемьев, Михаил Рубцов

Источник: Иван Гончаров. Обломов: роман. Александр Артемьевпа Михаил Рубцов куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1956

Добавлен: 2019.10.13 23:11

Предложений: 95; Слово: 1039

Тип текста: Прозаичное произведение

По-русски Тема: Не указано

Кил хуҫи арӑмӗн пиччӗшӗ Обломов пӳлӗмне хӑйӗн йӗркипе кӗчӗ те, ҫавӑн пекех асӑрханса, пукан ҫине ларчӗ: аллисене ҫанӑ ӑшне пытарса, Илья Ильич мӗн каласса кӗтрӗ.

— Астӑватӑр-и, эпӗ доверенность яла янӑччӗ? Ун пирки лайӑх мар ҫыру илтӗм, — терӗ Обломов. — Акӑ вуласа пӑхӑр-ха.

Иван Матвеевич ҫырӑва илчӗ те хӑвӑрт вулама хӑнӑхнӑ куҫӗсемпе йӗркесене тинкерчӗ, пӳрнисем хушшинчи ҫырӑва кӑштах чӗтретрӗ. Ҫырӑва вуласа тухрӗ те сӗтел ҫине хучӗ, аллисене ҫурам хыҫне пытарчӗ.

— Эсир мӗнле шухӑшлатӑр, мӗн тумалла ӗнтӗ халӗ? — ыйтрӗ Обломов.

— Вӗсем сире яла пыма сӗнеҫҫӗ, — терӗ Иван Матвеевич. — Мӗнех тата: пин те икҫӗр ҫухрӑм каясси нимех те мар! Тепӗр эрнерен ҫул лайӑхланать — кайса килмелле ҫеҫ сирӗн.

— Эпӗ ҫул ҫӳреме манса кайнӑ ӗнтӗ, хӑнӑхманран тата хӗлле, чӑнах калатӑп, мана йывӑр пулать, ҫӳресех те килмест… Ҫитменнине тата ялта пӗччен питӗ кичем.

— Ҫирӗн куланай тӳлекен хресченсем нумай-и? — ыйтрӗ Иван Матвеевич.

— Хам та пӗлместӗп: тахҫантанпах ялта пулман.

— Пӗлес пулать, унсӑр мӗнле-ха вара? Эсир мӗн чухлӗ тупӑш илнине пӗлме май ҫук.

— Пӗлмеллеччӗ ҫав, — терӗ Обломов, — кӳршӗм те ҫаплах ҫырать те, хӗл ҫывхарса килчӗ-ҫке-ха.

— Куланайӗ мӗн чухлӗ пулмалла пек шутлатӑр эсир?

— Куланай-и? Темӗнле… тӑхтӑр-ха, манӑн таҫта расписани пулма кирлӗ… Штольц тахҫанах йӗркелесе хунӑччӗ, анчах тупма йывӑр ӑна: Захар таҫта чиксе хунӑ пулас. Ӑна кайран та кӑтартӑп… ҫемьерен вӑтӑр тенкӗччӗ пулас.

— Мужиксем сирӗн мӗнлескерсем? Мӗнле пурӑнаҫҫӗ? — ыйтрӗ Иван Матвеевич. — Пуянскерсем-и: е чухӑна тӑрса юлнӑскерсем-и? Барщина мӗнлерех?

— Итлӗр-ха, — терӗ Обломов, Иван Матвеевич патне пырса, ун вицмундир ҫухинчен тытса.

Иван Матвеевич хӑвӑрт тӑчӗ, анчах Обломов ӑна каллех лартрӗ.

— Итлӗр-ха, — терӗ Обломов тепӗр хут, васкамасӑр, сӑмахсене пат татса, пӑшӑлтатнӑ пекех шӑппӑн, — эпӗ барщина мӗн иккенне те, ялти ӗҫ мӗн иккенне те, чухӑн ҫын кам иккенне те, пуян ҫын кам иккенне те пӗлместӗп; пӗр чӗрӗк ыраш е сӗлӗ тени мӗне пӗлтернине те, вӑл мӗн хак тӑнине те, хӑш уйӑхра мӗн акнине те, мӗн вырнине те, хӑҫан мӗн сутмаллине те пӗлместӗп; пуян-и эпӗ, чухӑн-и, тепӗр ҫултан эпӗ тутӑ пулатӑп-и е ыйткалакан-и — нимӗн те пӗлместӗп, эпӗ нимӗн те пӗлместӗп! — каласа пӗтерчӗ вӑл салхуллӑн, вицмундир ҫухине вӗҫертсе, вара Иван Матвеевичран каялла чакса тӑчӗ. — Апла пулсан, манпа ачапа калаҫнӑ пек калаҫӑр, канаш парӑр…

— Мӗнле-ха, пӗлес пулать, унсӑр нимӗн тавҫӑрса илме май ҫук, — кулса каларӗ Иван Матвеевич, ура ҫине тӑрса, пӗр аллине ҫурӑм хыҫне, теприне хӗве чикнӗ май. — Улпутӑн хӑйӗн именине, ӑна мӗнле тыткаламаллине пӗлес пулать… — вӗрентсе каларӗ вӑл.

— Эпӗ вара пӗлместӗп. Пултаратӑр пулсан, вӗрентӗр мана.

— Эпӗ хам та ку енӗпе ӗҫлесе курман, пӗлекен ҫынсемпе калаҫса пӑхас пулать. Акӑ, мӗн ҫыраҫҫӗ сире, — терӗ Иван Матвеевич, вӑта пӳрнипе ҫырӑва кӑтартса, — суйлав ӗҫне хутшӑнма сӗнеҫҫӗ: ку аван япала пулнӑ пулӗччӗ! Пурӑнасчӗ сирӗн ялта, уездри судра ӗҫлесчӗ, ҫав вӑхӑтрах хуҫалӑх ӗҫӗсене те пӗлсе ҫитнӗ пулӑттӑр.

— Эпӗ уездри суд мӗн иккенне те, унта мӗн тумаллине те, мӗнле ӗҫлемеллине те пӗлместӗп! — пӗтӗм чунтан, ҫурма сасӑпа каларӗ Обломов, Иван Матвеевич сӑмси умнех пырса.

— Хӑнӑхатӑр. Эсир кунта департаментра ӗҫленӗ вӗт: ӗҫӗ пур ҫӗрте те пер пекех, форма енчен ҫеҫ кӑшт уйрӑмлӑх пур. Кирек ӑҫта та предписанисем, отношенисем, протоколсем… Лайӑх секретарь пулсан, сирӗн мӗн ӗҫӗ пултӑр? Алӑ пусса лармалла ҫеҫ. Департаментра мӗнле ӗҫленине пӗлетӗр пулсан…

— Эпӗ департаментра мӗнле ӗҫленине пӗлместӗп, — терӗ Обломов сасса улӑштармасӑр.

Иван Матвеевич Обломов ҫине пӑхса илчӗ те чӗнмерӗ.

— Ку кӗнекесене пурне те вуларӑр пулӗ? — паҫӑрхи пекех, кӑшт куларах каларӗ вӑл.

— Кӗнекесем! — кӑмӑлсӑрланса хирӗҫлерӗ те Обломов, калаҫма чарӑнчӗ.

Чиновник умӗнче пӗтӗм чунне уҫса пама хӑюлӑх ҫитеймерӗ унӑн, кирлӗ те мар.

«Эпӗ кӗнекесене те пӗлместӗп», — шухӑшласа илчӗ те вӑл, анчах каласа яраймарӗ, хуйхӑллӑн кӑна сывласа илчӗ.

— Мӗн те пулин ӗҫленех ӗнтӗ эсир, — лӑпкӑн хушса хучӗ Иван Матвеевич, Обломов кӗнекесем ҫинчен мӗн каласса тавҫӑрса илнӗ пек пулса, — юрамасть-ҫке ним ӗҫсӗр…

— Юрать, Иван Матвеевич: акӑ сирӗн куҫӑр умӗнчех ҫавна ҫирӗплетсе кӑтартакан этем — вӑл эпӗ! Кам-ха эпӗ? Мӗнле ҫын эпӗ? Захартан кайса ыйтӑр, вӑл: «улпут!» тейӗ сире. Ҫапла, эпӗ — улпут, ним тума та пӗлместӗп! Пӗлетӗр пулсан, эсир тӑвӑр, пултаратӑр пулсан, пулӑшӑр; ӗҫленӗшӗн вара мӗн илес килет, ҫавна илӗр — ҫавӑншӑн наука пур та!

Обломов пӳлӗмре уткаласа ҫӳреме пуҫларӗ, Иван Матвеевич хӑйӗн вырӑнӗнчех тӑчӗ, Обломов хӑш кукӑралла утса каять, вӑл та ҫав еннелле кӑштах ҫаврӑнкаларӗ. Пӗр вӑхӑт иккӗшӗ те чӗнмерӗҫ.

— Эсир ӑҫта вӗреннӗ? — ыйтрӗ Обломов, каллех Иван Матвеевич умӗнче чарӑнса тӑрса.

— Гимназире вӗренме тытӑннӑччӗ, анчах атте улттӑмӗш класра вӗренме пӑрахтарчӗ те правление ӗҫлеме вырнаҫтарчӗ. Мӗн вӑл пирӗн наука! Вулама, ҫырма, грамматикӑна, арифметикӑна вӗреннӗ, малалла кайман та. Аран-аран ӗҫе вӗрентӗм, акӑ, майӗпен пурӑнкалатӑп халӗ. Эсир пачах урӑхла: эсир чӑн-чӑн наукӑсене вӗреннӗ…

— Ҫапла, — ассӑн сывласа каларӗ Обломов, — чӑнах та, эпӗ чи кӑткӑс алгебрӑна та, политикӑлла экономие те, правасене те вӗреннӗ, ҫапах та ӗҫе вӗренсе ҫитеймерӗм. Куратӑр-и акӑ, чи кӑткӑс алгебрӑна чухласа, тупӑшӑм мӗн чухлӗ пулнине пӗлместӗп. Яла ҫитрӗм, хамӑр килте, именире, йӗри-тавра мӗн туни ҫинчен итлекелерӗм, куркаларӑм — пӗрре те мана вӗрентнӗ правасемпе пурӑнмаҫҫӗ. Кунта тухса килтӗм, политэкономипе мӗнле те пулин ҫын шутне кӗрӗп терӗм… Мана ҫапла каларӗҫ: наука хай вӑхӑчӗпе кӑна, тен, ватӑлас умӗн кирлӗ пулӗ, унччен пысӑк чина тухас пулать, чина тухма пӗр наука ҫеҫ — хут ҫырма пӗлни кирлӗ, терӗҫ. Ҫапла вара эпӗ ӗҫе вӗренеймерӗм, ахаль улпут пулса тӑтӑм; эсир ак ӗҫе вӗреннӗ, ҫавӑнпа мана мӗн тумаллине калӑр.

— Юрать, нимех те мар, — терӗ юлашкинчен Иван Матвеевич.

Обломов ӑна хирӗҫ пырса тӑчӗ те вӑл мӗн каласса кӗтрӗ.

— Кӑна пӗр-пӗр пӗлекен ҫынна хушмалла та доверенность ун ячӗпе ҫырмалла, — хушса хучӗ Иван Матвеевич.

— Ӑҫтан тупас ун пек ҫынна? — ыйтрӗ Обломов.

— Манпа пӗрле службӑра тӑракан ҫын, Исай Фомич Затертый пур: вӑл кӑшт тытӑнчӑклӑрах калаҫать, хӑй ҫапах пур ӗҫе те пултаракан ҫын. Виҫӗ ҫул хушши пысӑк именин управляющийӗ пулчӗ, анчах тытӑнчӑклӑ калаҫнӑран ӑна улпут кӑларса янӑ. Вара вӑл пирӗн пата ӗҫлеме кӗчӗ.

— Ӑна шанма пулать-и?

— Питӗ тӳрӗ чунлӑ ҫын, уншӑн ан пӑшӑрханӑр! Вӑл хӑйне шаннӑ ҫынна юрас тесе, хӑй пурлӑхне те пӗтерме хатӗр. Вуниккӗмӗш ҫул пирӗн патӑрта ӗҫлет.

— Ӗҫре лараканскер ӑҫтан яла кайма пултартӑр-ха?

— Нимех те мар, тӑватӑ уйӑхлӑх отпуск илет. Эсир татӑклӑн шут тытӑр, эпӗ вара ӑна кунта илсе килӗп. Ахаль каймасть-ҫке вӑл унта.

— Паллах ахаль мар, — ҫирӗплетсе каларӗ Обломов.

— Эсир ӑна ҫул укҫи, тӑранмалӑх талӑксерен мӗн чухлӗ кирлӗ пулнине шутласа парӑр та, ыттине вара, ӗҫ пӗтерсен, хӑвӑр калаҫса килӗшнӗ тӑрӑх тӳлӗр. Вара каятех вӑл, ним те мар.

— Эпӗ сире питӗ тав тӑватӑп: эсир мана нумай чӑрмавран хӑтаратӑр, — терӗ Обломов, ӑна алӑ парса. — Мӗн ятлӑччӗ?..

— Исай Фомич Затертый, — тепӗр хут каларӗ Иван Матвеевич, аллине ҫанӑ вӗҫӗпе шӑлса илчӗ те, Обломов аллине чӑмӑртаса, ҫав самантрах хӑйӗнне ҫанӑ ӑшне пытарчӗ. — Эпӗ ыран унпа калаҫса пӑхатӑп та хӑйне кунта илсе килетӗп.

— Кӑнтӑрлахи апата килӗр, вара калаҫса пӑхӑпӑр. Питӗ пысӑк тав сире! — терӗ Обломов, Иван Матвеевича алӑк патне ҫити ӑсатса ярса.

Сайт:

 

Статистика

...подробней