Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: XVIII сыпӑк

Раздел: Обломов –> Виҫҫӗмӗш пайӗ

Автор: Александр Артемьев, Михаил Рубцов

Источник: Иван Гончаров. Обломов: роман. Александр Артемьевпа Михаил Рубцов куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1956

Добавлен: 2019.10.13 23:07

Предложений: 101; Слово: 1076

Тип текста: Проза

По-русски Тема: Не указано

Тепӗр кунне, Захар пӳлӗме тасатнӑ чух, Обломовӑн ҫыру сӗтелӗ ҫинче пӗчӗк перчетке тупрӗ те, вӑл ӑна, кулкаласа, чылайччен пӑхкаларӗ, вара Обломова пачӗ.

— Ильинская пике манса хӑварнӑ пулмалла, — терӗ вӑл.

— Шуйттан! — кӑшкӑрса тӑкрӗ Илья Ильич, перчеткене Захар аллинчен туртса илсе. — Суятӑн! Мӗнле Ильинская пике! Ӑна ҫӗвӗҫ магазинтан кӗпе виҫсе пӑхма килсен манса хӑварнӑ. Мӗнле эсӗ суйма хӑятӑн?

— Мӗнле шуйттан? Эпӗ мӗн суятӑп? Авӑ кил хуҫисем пӳлӗмӗнче калаҫаҫҫӗ.

— Мӗн теҫҫӗ? — ыйтрӗ 0бломов.

— Мӗн теҫҫӗ, Ильинская пике хӗр-тарҫипе кунта пулнӑ, теҫҫӗ.

— Турӑҫӑм! — хӑраса каларӗ Обломов, — Ильинская пикене ӑҫтан пӗлччӗр-ха вӗсем? Кӑна асӗ ху е Анисья лӗпӗртетнӗ.

Ҫак самантрах Анисья малти пӳлӗм алӑкӗнчен пуҫне кӑларса пӑхрӗ.

— Мӗнле сана ҫылӑх мар, Захар Трофимович, пустуй сӑмаха палкама! Ан итлӗр ӑна, хуҫам, — терӗ вӑл, — никам та калаҫман, пӗлмест те. Христос турӑшӑн та…

— Ну-ну-ну, — хӑйӑлтатрӗ Захар Аниҫйӑна чавсипе хӑмсарса. — Чӗнмен ҫӗре ан ҫулӑх.

Анисья ҫухалчӗ. Обломов, икӗ чышкипе те Захара юнарӗ те, васкаса кил хуҫисен пӳлӗм алӑкне уҫрӗ. Агафья Матвеевна ҫӗре ларнӑ та кивӗ арчари ӑпӑр-тапӑрсене майлаштарать; ун тавра ҫӗтӗк-ҫатӑк купи, ваткӑ, кивӗ платьесем, тӳмесем, тир татӑкӗсем выртаҫҫӗ.

— Итлӗр-ха, — кӑмӑллӑн, анчах хумханса калаҫа пуҫларӗ Обломов, — манӑн тарҫӑсем тӗрлӗ сӑмах палкаҫҫӗ; эсир, тархасшӑн, ан ӗненӗр вӗсене.

— Эпӗ нимӗн те илтмен, — терӗ кил хуҫи арӑмӗ. — Мӗн палкаҫҫӗ вӗсем?

— Ӗнерхи визит пирки, — терӗ Обломов, — ман пата темӗнле пике килнӗ, теҫҫӗ вӗсем.

— Сирӗн пата кирек кам килин те, пирӗн мӗн ӗҫ пултӑр? — терӗ кил хуҫи арӑмӗ.

— Ҫук, эсир, тархасшӑн, ан ӗненӗр; ку чӑнах та элек. Нимӗнле пике те пулман: кӗпе ҫӗлекен ҫӗвӗҫ кӑна килчӗ. Кӗпе виҫсе пӑхма килчӗ…

— Кӗпе ҫӗлеме ӑҫта панӑ эсир? Кам ҫӗлесе парать сире? — хӑвӑрт ыйтрӗ кил хуҫи арӑмӗ.

— Французсен магазинне…

— Илсе килсен кӑтартӑр-ха; манӑн икӗ хӗр пур, питӗ аван ҫӗлеҫҫӗ, нимле французсен ҫӗвӗҫӗпе те танлаштараймӑн. Вӗсем Метлинский граф валли ҫӗленине куртӑм, кӑтартма илсе килчӗҫ: никам та унашкал ҫӗлеймӗ. Сирӗн ҫийӗрти кӗперен тем тери чаплӑрах!

— Питӗ аван, астутарӑп! Анчах эсир, тархасшӑн, ман патӑмра пике пулнӑ, тесе ан шутлӑр…

— Пике пулнӑ пулсан та, пире мӗн ӗҫ?

— Ҫук, ҫук! — хирӗҫлерӗ Обломов. — Леш пики, Захар калани, ҫӳлӗ, мӑн саслӑ; ку ҫӗвӗҫӗ, мӗнле ҫинҫе саслине илтрӗр те пулӗ: ытарайми сасӑ унӑн! Тархасшӑн ан шутлӑр…

— Пирӗн мӗн ӗҫ? — терӗ кил хуҫи арӑмӗ, Обломов тухса кайнӑ чух. — Кӗпе ҫӗлемелле пулсан, мана калама ан манӑр вара: эпӗ паллакан ҫӗвӗҫсем питӗ лайӑх ҫӗлеҫҫӗ… вӗсене Лизавета Николаевна тата Марья Николаевна, тесе чӗнеҫҫӗ.

— Юрать, юрать, манмӑп; анчах эсир ан шутлӑр, тархасшӑн.

Обломов вӗсем патӗнчен тухрӗ те, тумланса, Ольга патне кайрӗ.

Каҫхине, киле таврӑнсан, хӑйӗн сӗтелӗ ҫинче ялтан килне ҫырӑва тупрӗ. Ҫырӑва ялти кӳрши, хӑйӗн повереннӑйӗ ҫырнӑ-мӗн.

Обломов, лампа умне ыткӑнса, вуласа тухрӗ те, ун аллисем лаштӑрах усӑнчӗҫ.

«Хӑвӑр доверенноҫа урӑх ҫынна пама чӗререн ыйтатӑп (ҫырнӑ кӳрши), манӑн ҫав тери ӗҫ нумайланса ҫитрӗ, тӳррипе каласан, сирӗн имение тӗплӗн асӑрхаса тӑма пултараймастӑп. Хӑвӑр кунта килсен, питӗ лайӑх пулӗччӗ, именире пурӑнма юлсан тата лайӑхрах пулӗччӗ. Имени аван, анчах хытӑ юхӑннӑ! Чи малтанах барщинӑпа куланай йӗркине майлаштармалла; кӑна хуҫасӑр тума ҫук: мужиксем иртӗхсе кайнӑ, ҫӗнӗ старостӑна итлемеҫҫӗ, малтанхи староста ултавҫӑ, ӑна асӑрхасах тӑрас пулать. Хальхи йӗркесӗрлӗхе пула, хӑвӑр кунта пулсан та, виҫӗ пинтен ытларах илейӗр-ши? Эпӗ тырӑран илнӗ тупӑша ҫеҫ шутлатӑп, куланай тупӑшӗ ҫине шанма йывӑр: мужиксене ҫирӗпрех тыткалас пулать, парӑмсене пуҫтармалла — кӑна тума виҫӗ уйӑха яхӑн иртет. Тырӑ хакӗ аван, сутнине хӑвӑр тӗрӗслесе тӑрсан, мартра е апрельте укҫа илме пултаратӑр. Халӗ ал айӗнче пӗр пус та ҫук. Верхлево урлӑ ҫул хывас пирки тата кӗпер хывас пирки акӑ мӗн: сирӗнтен чылай хушӑ ҫыру илмен пирки, эпӗ хам именинчен Нелькине ҫул хывма Одонцовпа тата Беловодовпа калаҫса татӑлтӑм, Обломовка вара ҫултан аякка юлать. Юлашкинчен май пур таран хӑвӑртрах кунта килме ыйтатӑп: килес ҫул мӗн чухлӗ тупӑш илессине виҫӗ уйӑхран пӗлме пулать. Сӑмах майӗн, халӗ кунта суйлав, эсир уездри судьяна суйланма кӑмӑл тумӑр-ши? Васкӑр. Ҫуртӑр питӗ япӑхнӑ сирӗн (тесе хушса ҫырнӑ вӗҫӗнче), Эпӗ выльӑх пӑхаканпа ватӑ кучера тата икӗ ватта юлнӑ хӗре вӑл ҫуртран пӳрте куҫма хушрӑм; унта пурӑнма хӑрушӑ».

Ҫырупа пӗрлех тепӗр хут татӑкӗ ҫине тырпул мӗн чухлӗ пуҫтарса кӗнине, мӗн чухлӗ ҫапнине, магазейсене мӗн чухлӗ хывнине, мӗн чухлӗ сутма уйӑрса хунине тата хуҫалӑхри ытти вак-тӗвек ӗҫсене пӗтӗмпех ҫырса пӗлтернӗ.

«Укҫа пӗр пус та ҫук, виҫӗ уйӑхлӑха хамӑн кайса, хресченсен ӗҫӗсене пӑхса тухмалла, мӗн чухлӗ тупӑш пулнине палӑртмалла, суйлав ӗҫне хутшӑнмалла» — ҫаксем йӑлтах Обломова мӗлкесем пек ҫавӑрса илчӗҫ. Ҫӗрле сӗм вӑрман варрине лекнӗ пек туйӑнчӗ, кашни йывӑҫ е тем ӑна хурах пек, вилнӗ ҫын пек, тискер кайӑк пек туйӑнса кӑйрӗ.

— Ҫапах та ку мӑшкӑл: эпӗ парӑнмастӑпах! — терӗ вӑл хӑйне хӑй, ҫав мӗлкесене ҫывӑхрах пӗлме тӑрӑшса; хӑравҫӑ этем ҫапла куҫа курӑнакан мӗлкесем ҫине вӑрттӑн пӑхса илме хӑтланать те — чӗри сивӗнсе пынине те ал-урисем вӑйсӑрланнине ҫеҫ туять.

Мӗне шаннӑ-ха Обломов? Мӗн чухлӗ тупӑш илессине, паллах, нумайрах, пӗр ултӑ-ҫичӗ пин тенкӗ илессине ҫырупа пӗлтерессе те; лайӑххине те, кирлӗ пулсан, ҫӗнӗ ҫурт туса пӗтериччен унта пурӑнма май пуррине те; юлашкинчен, повереннӑй виҫӗ-тӑватӑ пин ярса парасса та шаннӑччӗ вӑл, пӗр сӑмахпа каласан, повереннӑй ҫырӑвӗ те, Ольга ҫырӑвӗсем пекех, хаваслӑ та юратуллӑ пуласса кӗтнӗччӗ вӑл.

Халӗ ӗнтӗ вӑл пӳлӗмре савӑнса утса ҫӳремерӗ, Анисьйӑпа шӳтлесе калаҫмарӗ, пулас телей ҫинчен хумханса шутламарӗ; ку телей ҫинчен виҫӗ уйӑхлӑха манмалла; ҫук, кун пек мар! Виҫӗ уйӑхра вӑл ялти ӗҫсене, хӑйӗн хуҫалӑхне ҫеҫ йӗркелеме ӗлкӗрет, туйӗ вара…

— Туй ҫинчен вара тепӗр ҫулсӑр шухӑшлама та юрамасть, — шиклӗн каларӗ Обломов. — Ҫапла, ҫапла, ҫулталӑкран тин, унччен мар! Унӑн план туса пӗтермелле-ха, архитекторпа калаҫса татӑлмалла, унтан… унтан…

Вӑл ассан сывласа илчӗ.

«Кивҫене кӗрес!» — ҫиҫсе илчӗ ун пуҫӗнче, анчах вӑл ку шухӑша сирсе ячӗ.

«Мӗнле юратӑр-ха! Вӑхӑтра тавӑрса параймасан вара? Енчен ӗҫсем япӑх пулса пырсан, шыраса илмелле тӑваҫҫӗ, халиччен таса та нимпе вараланман Обломов ячӗ вара…» Турӑ сыхлатӑр! Вара канлӗ пурнӑҫ, мӑнкӑмӑллӑх пӗте… ҫук, ҫук! Теприсем кивҫене кӗреҫҫӗ те ниҫта кайса кӗрейми ӗҫлеме тытӑнаҫҫӗ, пӳрте шуйттан ернӗ пек, ҫывӑрма та пӗлмеҫҫӗ. Ҫапла, кивҫене кӗресси — вал, усал шуйттан пекех, укҫасӑр пуҫне урӑх нимӗнпе те хӑтӑлаймастӑн унран!

Ҫын ӗнси ҫинче ӗмӗр пурӑнакан пуҫтахсем те пур, пуринчен те кивҫен илсе тултараҫҫӗ те хӑнк та тумаҫҫӗ! Мӗнле вӗсем лӑпкӑн ҫывӑрма, ҫиме пултараҫҫӗ-ши — ӑнланаймастӑп! Кивҫене кӗресси! Юлашкинчен вара е пуҫ янӑ ҫын пек ӗмӗр тертленсе ӗҫле, е чыссӑра тух.

Яла салука хурас-и? Аннах ку та кивҫене кӗниех мар-им, ку пушшех йывӑр, хӑрушӑ кивҫене кӗни. Кашни ҫулах тӳлесе тӑр — пурӑнмалӑх та юлмӗ.

Телее тата ҫулталӑк кӗтмелле! Обломов, чирленӗ пек йынӑшса, вырӑн ҫине ӳкнӗччӗ, анчах сасартӑк тӑна кӗчӗ те тӑчӗ. Мӗн каларӗ-ха Ольга? Мӗнле вӑл ӑна, арҫынна, йӑлӑнчӗ, унӑн вӑйне шанчӗ? Обломов хӑйне алӑ парса, ҫул кӑтартса, ертсе пырасса, малалла илсе каясса кӗтет-ҫке вӑл! Ҫапла, ҫапла! Анчах мӗнрен пуҫламалла-ха?

Обломов шухӑшларӗ, шухӑшларӗ те сасартӑк аллипе ҫамкине ҫапса илчӗ, вара кил хуҫисем пурӑннӑ пӳлӗме кайрӗ.

— Сирӗн пиччӗр килтех-и? — тесе ыйтрӗ кил хуҫи арӑмӗнчен.

— Килтех, анчах ҫывӑрма выртрӗ.

— Эсир ӑна ыран ирхине ман пата кӗме калӑр-ха, — терӗ Обломов, — манӑн курмаллаччӗ ӑна.

Сайт:

 

Статистика

...подробней