Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: Пиллӗкмӗш сыпӑк

Раздел: Икӗ капитан –> Улттӑмӗш пай. Катя Татаринова каласа пани. Ҫамрӑклӑх хунать

Автор: Валентин Урташ, Илпек Микулайӗ

Источник: Вениамин Каверин. Икӗ капитан. Валентин Урташпа Николай Илпек куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1951

Добавлен: 2019.09.11 23:03

Предложений: 91; Слово: 961

Тип текста: Прозаичное произведение

По-русски Тема: Военное

Кунта «Св. Мария шхуни» тесе ҫырнӑ

Ҫав ҫулсенче Главсевморпути начальникӗ Поляр ӗҫӗнче чапа тухнӑ ҫынччӗ, унӑн ятне вырӑс Арктикин карттисем ҫинче пур ҫӗрте те курма пулать. Ун патне кӗрес тесен ҫӑмӑлах марччӗ пулмалла. Анчах Ч. унпа телефонпа калаҫрӗ те, вара вӑл мана ҫав кунхинех йышӑнчӗ. Чӑн ӗнтӗ, кӗтмеллех пулчӗ те, кӗтнӗ ҫӗрте Заполярьерен таврӑннӑ моряксемпе летчиксем ларатчӗҫ, ҫавӑнпа кӗтсе тӑни туйӑнмарӗ те. Пӗри кӑшт кӑна Саня сӑнарлӑччӗ, эпӗ ирӗксӗрех ун ҫине темиҫе хут пӑхса илтӗм, вӑл мӗн каланине те итлесе лартӑм. Анчах вӑл мана урӑхла ӑнланчӗ пулас, мӗншӗн тесен каҫӑрларах тӑчӗ те айванла кулса илчӗ. Часах вӗсем тухса кайрӗҫ, унтан вара та эпӗ пайтах лартӑм-ха, чӗрене хыпса илен салхулӑх вӑхӑт-вӑхӑт ҫаплах пусса тӑчӗ…

Главсевморпути начальникӗпе хам мӗн калаҫнине питӗ лайӑх астӑватӑп, мӗншӗн тесен ҫав кунхинех каҫхине Саня патне янӑ ҫырура эпӗ ӑна сӑмах хыҫҫӑн сӑмахӑн пӗтӗмпех ҫырса ятӑм.

Малтанласа эпӗ именсеттӗм, хам шурса кайнине те туйса тӑраттӑм, анчах вӑл хулӑн сасӑпа япшарӑн: «Мӗнпе пулӑшма пултарӑп?» тесе ыйтсанах, мана вӑй кӗрсе ҫитрӗ.

— Григорьев летчик сире ҫав экспедицие шырама ямалли проект килсе панӑччӗ, — тесе пуҫларӑм эпӗ, — малтан ҫав экспедицие пулмалла тунӑччӗ. Анчах ӗнер…

Вӑл мана пикенсе итлерӗ. Вӑл шӑпах портрет ҫинчи пекехчӗ, портречӗ вара хаҫатсемпе журналсенче пин хут та пичетленнӗ пуль. Ҫавна пула мана хам унпа мар, ун портречӗпе калаҫнӑ пек туйӑнчӗ.

Ҫухалнӑ капитансене шырас ӗҫе ҫыхӑнас мар тесе шухӑшлатӑр-и тесен, вӑл хӑй шухӑшне каласа пачӗ:

— Ҫук, апла шухӑшлани тӗрӗс мар-ха, — терӗ вӑл, — анчах эпир пурне те виҫсе пӑхрӑмӑр — шырассине те шырас мар тенине те, ун пек шырас ӗҫӗн усси ҫук иккен. Чӑнах та: проектра кӑтартнӑ вырӑнсене юлашки ҫулсенче сахал-и, нумай-и, куркаласа ҫӳренӗ ӗнтӗ, ҫапах та «Св. Мария» экспедицийӗн йӗрне халиччен те тупайман — ку пӗр енчен; тепӗр енчен тата: Ҫурҫӗр ҫӗрӗнчен пуҫласа Пясина юхса кӗрекен ҫӗре ҫитиччен пин километр ытла, ҫавӑн пек ҫӗрте шырасси вара питӗ кӑткӑс ӗҫ. Пуринчен ытла тата экспедицие шӑпах ҫав районта сирӗн аҫӑра шырамалла теме манӑн нимӗнле шанчӑк та ҫук.

— Ҫавӑнтах шырас пирки нимӗнле иккӗленӳ те ҫук.

— Мӗншӗн?

— Мӗншӗн тесен… — Эпӗ мантӑм та мӗн каламаллине, приемнӑйра чухнех пурне те астуса тӑраттӑм та вӗт, пӳрне ҫинчех шутласа хунӑччӗ-ха. — Мӗншӗн тесен…

Вӑл ман ҫине пӑхса кӗтсе тӑчӗ. Куҫӗсем ҫутӑ унӑн, сухалӗ хура, вӑл ман ҫине тинкерсе пӑхать те кӗтет. Питӗ хӑрушӑ минут пулчӗ ку.

— Чи малтан, ку штурман дневникӗсенченех курӑнать, — терӗм эпӗ кӑштах чӗтрекен сасӑпа. — Астӑватӑр-и, вӑл акӑ атте сӑмахӗсенех ҫырнӑ-ха: «Манӑн нимӗнле шанчӑк ҫуккипе карапа пӑрахса хӑварма тивсен, эпӗ вара хамӑр тупнӑ ҫӗр патне каятӑп», тенӗ. Унтан тата эпӗ портфельтен хама Саня парса хӑварнӑ фотокарточкӑна кӑлартӑм. — Ак пӑхӑр-ха… Кунта «Св. Марня шхуни» тесе ҫырнӑ. Ку пакура Таймырта тупнӑ.

— Юрӗ тейӗпӗр. Анчах мӗншӗн ӑна эпир штурман партийӗнче пулнӑ темӗпӗр-ха, вӑл вӗт шхунӑран икӗ уйӑх маларах тухнӑ.

— Мӗншӗн тесен, штурман… Ӑҫта-ха сирӗн карттӑ? — ыйтрам эпӗ; Арктикӑн тем пысӑкӑш картти ҫыру сӗтелӗ патӗнчех ҫакӑнса тӑратчӗ иккен, хам та пӗрмаях ун ҫине пӑхса тӑраттӑм, анчах, шухӑшӑма пула, ӑна эпӗ асӑрхаман та. — Вӑл юхса шӑвакан пӑр тӑрӑх пынӑ, ҫулӗ унӑн пачах тепӗр енче выртать. Ҫакна илме юрать-и-ха? — Карттӑ тӑрӑх кӑтартмалли патак тытрӑм та, Флор сӑмсалӑхне кӑтартма пӗвӗм ҫитменрен пукан ҫине улӑхса тӑтӑм. — Акӑ ӑҫтан пынӑ вӑл. Седов лейтенант экспедицийӗпе вара ҫав штурман Архангельска таврӑннӑ. Анчах малалла каяр-ха, — терӗм эпӗ, хама сивӗ пула пуҫланине туйса, каллех шурала та пуҫларӑм, хальхинче хӗпӗртенипе ӗнтӗ. — Ҫурҫӗр ҫӗрӗнчен Пясина юхса кӗнӗ ҫӗре ҫити вырӑна пӗлетпӗр тетӗр-ха эсир, ҫапах та халиччен ӑнсӑртран та пулин экспедици йӗрне никам та курман тетӗр. Русанов пирки мӗн калӑр эппин? Ун экспедицине шыра-шыра миҫе ҫул иртрӗ, ҫапах та тупрӗҫ. Ӑҫта-ха тата? Карапсемпе ҫынсем пин хут иртсе ҫӳренӗ ҫӗртех-ҫке. Леш Амундсен матросне тата Диксонра тупнӑ, станцирен виҫӗ километрта ҫеҫ пулнӑ-ҫке?

Ун чухне эпӗ пӗлместӗм-ха ҫав матросӑн (Тиссен ятлӑ пулнӑ вӑл) масарӗ порт столовӑйӗ патӗнчех пулнине, кашниех апатланнӑ хыҫҫӑн поляр станцине кайнӑ чух ҫав Тиссен иртмелле пулнӑ пурнӑҫпа вилӗм ҫулӗ хушшине темиҫе хут хутлать.

— Ҫук, ӑна пӗлсе ҫитнӗ вырӑн тенипе мар, пӗтӗм инкекӗ те аттене нихҫан та шыраманнинче кӑна. Акӑ унӑн ҫулӗ: 79 градуслӑ, 35 минутлӑ широтаран пуҫласа 86-мӗшпе 87-мӗш меридиансен хушшипе Вырӑс утравӗсем патнелле, Норденшельд архипелагӗ патне пырать. Унтан вара, чылай аташса ҫӳренӗ хыҫҫӑн Стерлегов сӑмсахӗ патӗнчен Пясина юхса кӗнӗ ҫӗре ҫитнӗ пулмалла. Ватӑ ненец кунта нартӑ ҫине вырнаҫтарнӑ кимӗ курнӑ. Унтан вара Енисей патне, мӗншӗн тесен ҫын курса хӑйсене пулӑштарас тесен, Енисей вӗсемшӗн пӗртен-пӗр шанчӑк пулнӑ.

Пукан ҫинчен сиксе антӑм. Вӑл сухалне якаткаласа ман ҫине пӑхать — тен, тӗлӗнерех те пӑхать пулас.

— Ҫаплах шанса тӑратӑр-и вара эсир?

— Ҫаплах, урӑхла пулма та пултарайман. Мӗн тума сӗнет-ха Григорьев? Пӑр ҫуракан пӑрахут «Пахтусов» наукӑлла ӗҫпе Ҫурҫӗр Ҫӗрӗ патне каять. Ку вӗт гидрографи экспедицийӗ, ҫапла-и?

— Ҫапла.

— Питӗ лайӑх. Ҫула май вӑл ик-виҫ шыракан парти валли базӑсем тӑва-тӑва хӑварать, тейӗпӗр. Григорьев шучӗпе икӗ парти те ҫитмелле, кашнинче виҫшер ҫын пулмалла. Виҫҫӗн пулмалла пек туйӑнать мана, е ытти виҫҫӗмӗш вырӑнне моторлӑ бот пултӑр. Вӗсем ҫыран таврашӗнчи утравсем тӑрӑх тинӗс енчен иртӗҫ, «Пахтусов» вара ҫав вӑхӑтра ӑҫта та пулин ҫывӑхра ӗҫлесе тӑрӗ, ҫапла тусан унпа пӗрмай ҫыхӑнса тӑма пулать.

Эпӗ чарӑнтӑм, мӗншӗн тесен Главсевморпути начальникӗ кулса ячӗ те ларнӑ ҫӗртен тӑчӗ. Сӗтел хушшинчен тухса вӑл ман ҫумма килсе ларчӗ.

— Эсир Татаринов капитанӑн чӑн-чӑн хӗрех иккен, — терӗ вӑл кулкаласа. — Географ-и?

— Геолог.

— Миҫемӗш курсра?

— Эпӗ тахҫанах университетран вӗренсе тухнӑ, — терӗм, — халь акӑ икӗ ҫул хушши Пушкӑртсен геологи управленийӗнче ӗҫлетӗп, — терӗм.

— Тӑванӑрсем пур-и сирӗн?

— Ҫук, эп пӗччен кӑна.

— Аннӗр?

— Вилнӗ.

Кӑштах сӑмах чӗнмесӗр тӑнӑ хыҫҫӑн Саня проекчӗ ҫинчен асне илчӗ.

— Чӑнах та, ку ӗҫ аплах ҫӑмӑл мар-ха, — тарӑн шухӑшлӑн каласа хучӗ вӑл. — Анчах пулма пултараймасть мар. Моторлӑ бот кунта кирлӗ те мар. Григорьева чӗнтермеллех пулать вара. Ӑҫта вӑл?

— Заполярьере.

Чӗрем хыттӑн тапӑна пуҫларӗ, ӗнтӗ темшӗн тепӗр хутчен те:
— Заполярьере, — терӗм.

— Акӑ чӗнӗпӗр те илӗпӗр, — терӗ вӑл хавасланнӑ ача пек, вара эпӗ Ч. ман ҫинчен те, Саня ҫинчен те каласа панине ӑнкарса илтӗм. — Мӗнле шутлатӑр эсир, ку ӗҫре вӑл кирлӗ пулать вӗт?

— Кирлех пулать пек, ман шутпа, — терӗм эпӗ хӑюллӑн.

— Юрать те. Сирӗнпе калаҫнӑшӑн питӗ савӑнтӑм-ха эпӗ, — терӗ вӑл ларнӑ ҫӗртен тӑрса, — экспедици пулӗ-и, пулмӗ-и, анчах эсир кунта килсе ҫапла хӗрсе калаҫни лайӑх-ха.

Сайт:

 

Статистика

...подробней