Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: IV сыпӑк

Раздел: Дубровский –> Пӗрремӗш том

Автор: Никифор Ваҫанкка

Источник: Александр Пушкин. Дубровский. Никифор Ваҫанкка куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1949

Добавлен: 2019.08.05 19:45

Предложений: 63; Слово: 758

Тип текста: Прозаичное произведение

По-русски Тема: Не указано

Тулли ӗҫме-ҫимеччӗ сӗтел ҫинче,
халӗ унта тупӑк ларать.

Хӑй тавӑрӑннӑ хыҫҫӑн темиҫе кунран, ҫамрӑк Дубровский ӗҫе тытӑнма шухӑшларӗ. Анчах пӗлсе тӑма кирлӗ ӗҫсем ҫинчен ашшӗ ӑна ӑнлантарса пама пултараймарӗ: ӗҫӗсене пӑхаканӗ — повереннӑйӗ — унӑн пулман. Ашшӗ хучӗсене йӗркелесе пӑхса тухнӑ чухне вӑл заседателӗн пӗрремӗш ҫыруне тата ашшӗ отвечӗн черновикне ҫеҫ тупрӗ. Анчах та вӗсем тӑрӑх вӑл кӳршӗпе ашшӗ мӗншӗн сутлашнине уҫҫӑн ӑнланса илме пултараймарӗ те, ӗҫ тӗрӗс татӑласса шанса, вӑл мӗнпе пӗтессе кӗтме шухӑшларӗ.

Ҫав хушӑра Андрей Гаврилович сывлӑхӗ сехетрен сехете тенӗ пек начарланса пычӗ. Аташма тытӑнчӗ. Ача пек пулса кайнӑ старик часах вилессе курса тӑрса, Владимир ун патӗнчен пачах уйрӑлмарӗ.

Ҫав хушӑра суд палӑртса хунӑ срук иртсе каять, аппеляци параймасӑрах юлать. Кистенёвка Троекуровӑн пулса тӑрать. Шабашкинӗ ӗнтӗ Троекуров патне ҫак хыпара пӗлтернӗ май хисеплӗн пуҫ тайса чыс тума, ҫӗнӗрен туяннӑ именине его превосходительство хӑҫан хӑй аллине илесшӗннине палӑртса хумашкӑн ыйтма тесе, персе те ҫитрӗ. Хӑех илет-и вӑл ӑна Дубровскисен аллинчен, е ӑна тума кама та пулин шанса парать-и, теме тытӑнчӗ. Кирила Петрович именнӗ пек пулчӗ. Хӑй вӑл ҫын япалине ӑмсанса, ҫавӑн пек тӑпӑлтарса илме ҫуралнӑ ҫынах пулман, хӑйне кӳрентернине тавӑрас кӑмӑл ӗҫе ҫав тери шала илсе кӗртни — уншӑн лайӑх мар пек туйӑннӑ. Халӗ хӑй таптакан ҫынӗ хӑйӗн ӗлӗкхи, ҫамрӑк чухнехи юлташӗ пулнине, ку ӗҫ ӑна хытах лутӑркассине тата вӑл сывмарланнине Троекуров пӗлсе тӑнӑ. Ҫавӑнпа та ку ҫӗнтерӳ унӑн чӗрине савӑнтарман. Вӑл Шабашкин ҫине хаяррӑн пӑхса илнӗ, ӑна ятласа тӑкма мӗнле те пулин сӑлтав тупасшӑн пулнӑ. Анчах, майлӑ сӑлтавах тупайманнине, ӑна ҫилеллӗн кӑна:
— Тухса кайнӑ пултӑр, санпа чӑрманма вӑхӑт ҫук, — тенӗ.

Вӑл кӑмӑлсӑррине кура, Шабашкин ӑна пуҫ тайнӑ та хӑвӑртрах тухнӑ. Кирила Петрович пӳлӗмре пӗччен юлсассӑн: «Ҫӗнтерӳ юрри янӑратӑр» юрра шӑхӑркаласа, каллӗ-маллӗ уткалама тытӑннӑ. Ҫакӑ яланах вара унӑн шухӑшӗсем питех те пӑтраннине, кӑмӑлӗ хытӑ хумханнине пӗлтернӗ.

Юлашкинчен вӑл ҫӑмӑл урапа кӳлме хушнӑ, ӑшӑрах тумланнӑ та (ку ӗнтӗ сентябрь уйӑхӗ вӗҫнелле пулнӑ), хӑех тилхепе тытса, килхушшинчен тухса кайнӑ.

Часах вӑл Андрей Гавриловичӑн пӗчӗк ҫурт-йӗрне курнӑ та унӑн чун-чӗрине икӗ тӗслӗ хирӗҫӳллӗ туйӑм тытса илнӗ. Малтанхи вӑхӑтра унӑн ҫынна тавӑрса киленессипе хӑй пуҫ пулса тӑрас кӑмӑлӗ пӗтӗм ырӑ туйӑмӗсене хупланӑ пулсан, халӗ ӗнтӗ ҫав ыра туйӑмӗ ҫиеле тухнӑ. Вӑл хӑйӗн ӗлӗкхи юлташӗ пулнӑ кӳршипе килӗшӳллӗ пурӑнма тытӑнас, хирӗҫӳ йӗрӗ-палли те ан юлтӑр, унӑн мӗн пур пурлӑхне хӑйӗнчех хӑварса ӑна тивес мар, тесе пынӑ. Ҫакӑн пек кӑмӑлпала хӑй чунне йӑпатса, Кирила Петрович лашана уҫҫӑн юрттарса, кӳршин кил-ҫурчӗ патнелле ҫавӑрчӗ те тӳрех картишне кӗрсе кайрӗ.

Ҫав вӑхӑтра Андрей Гаврилович, чирлӗскер, ҫывӑрмалли пӳлӗмре кантӑкран пӑхса ларнӑ. Кирила Петровича палласа илчӗ те вӑл, ӑшчикӗ пӑлханса килнипе, унӑн сӑн-пичӗ хӑрушшӑн улшӑнса кайрӗ, ахаль чухне шуранкарах пулнӑ питҫӑмартийӗсем хӗремесленсе кайрӗҫ, куҫӗсем ялтӑртатрӗҫ, нимӗн ӑнланмалла мар сасӑпа сӑмахлама пуҫларӗ. Унӑн ывӑлӗ, хуҫалӑх кӗнекисене пӑхкаласа унтах лараканскер, пуҫне ҫӗклесе пӑхрӗ те ӑнран кайрӗ.

Чирлӗ ҫын питӗ хӑранипе тата ҫилӗпе тарӑхса ҫитнӗскер, аллипе картишнелле кӑтартрӗ. Ура ҫине тӑрас тесе, вӑл васкасах халат аркисене пуҫтарса йӗркелеме тытӑнчӗ, ҫӗкленчӗ… ҫавӑнтах сасартӑк ҫӗре ӳкрӗ… Ывӑлӗ ун патне чупса пычӗ… Старик ним туйӑмсӑр, сывламасӑр выртать, — ӑна паралич ҫапса ӳкерчӗ.

— Часрах, часрах хулана, хӑвӑртрах лекарь патне кайӑр! — кӑшкӑрса ячӗ Владимир.

— Кирила Петрович сире курасшӑн, — терӗ ӑва пӳлӗме кӗнӗ тарҫӑ.

Владимир ун ҫине хаяррӑн пӑхса илчӗ:

— Кала Кирила Петровича, халех тухса кайнӑ пултӑр. Эпӗ ӑна картишӗнчен хӑваласа каларса яма хушиччен, тухса кайтӑр — кай.

Тарҫӑ хӑй улпучӗ хушнине тума савӑнӑҫлӑн чупса тухрӗ. Егоровна сасартӑк ҫӳҫенсе кайрӗ, аллине шарт! ҫапса илчӗ.

— Аттемӗр Владимир Андреевич, — терӗ вӑл хӑйкӑлтирех сасӑпа, — пуҫна ҫиетӗн-ҫке эсӗ! Ҫисе ярӗ Кирила Петрович.

— Ан шарла эсӗ, няня, — терӗ Владимир. — Халех Антуна хулана яр, лекарь патне. — Егоровна тухрӗ.

Малти пӳлӗмре никам та юлмарӗ — пурте картишне Кирила Петровича курма чупса тухрӗҫ. Егоровна крыльца ҫине тухрӗ те, тарҫӑ ҫамрӑк улпут ячӗпе Кирила Петровича ответ панине илтрӗ. Кирила Петрович урапи ҫинчен анман. Ку ответа илтнӗ хыҫҫӑн унӑн пичӗ-куҫӗ кӗрхи ҫӗр пек тӗттӗмленчӗ. Вӑл, йӗрӗннӗн «Йӗлсе илчӗ те, дворня ҫине хаяррӑн пӑхрӗ, унтан лашине ерипен уттарса, килкарти ҫуммипе ҫаврӑнса кайрӗ. Ҫак самантчен темиҫе минут маларах кӑна Андрей Гаврилович ларнӑ чӳрече еннелле пӑхса илчӗ вӑл. Унта халӗ Андрей Гаврилович курӑнман. Няня крыльца ҫинчех тӑрать — улпучӗ хӑйне мӗн хушнине вӑл мансах кайнӑ. Халӗ кӑна умра пулса иртнӗ ӗҫ ҫинчен дворня шавласах калаҫать. Сасартӑк Владимир ҫынсем хушшине сиксе тухрӗ те вичкӗн сасӑпа: — Лекарь кирлӗ мар, атте вилчӗ, — терӗ.

Пурте шартах сикрӗҫ. Ҫынсем хӑйсен ватӑ улпучӗн пӳлемне пухӑна пуҫларӗҫ. Вӑл кресла ҫинче выртнӑ, унта ӑна Владимир ҫӗклесе пырса хунӑ. Старикӗн сылтӑм алли урайне ҫитиех усӑнса аннӑ, пуҫӗ кӑкри ҫине усӑннӑ, ҫак сивӗнсе те ҫитмен кӗлеткере ӗнтӗ пурӑнӑҫ паллисем пулман. Егоровна кӑшкӑрса ӳлесе ячӗ. Тарҫисем хӑйсен аллине парса хӑварнӑ вилӗ кӗлетке тавралла пухӑнса тӑчӗҫ. Ҫурӗҫ ӑна, 1797 ҫултах ҫӗлетнӗ мундирне тӑхӑнтартрӗҫ. Хӑйсен улпутне ҫынсем хӑйсем темиҫе ҫул хушши кӗрсе ӑна пуҫ тайса пурӑннӑ пӳлӗмех сӗтел ҫине тирпейлесе вырттарчӗҫ.

Сайт:

 

Статистика

...подробней