Двуязычный корпус чувашского языка

Текст: 3 сыпӑк

Раздел: Полк ывӑлӗ

Автор: Леонид Агаков

Источник: Валентин Катаев. Полк ывӑлӗ. Повесть. Леонид Агаков куҫарнӑ. Шупашкар: Чӑваш АССР государство издательстви, 1948

Добавлен: 2019.07.26 22:26

Предложений: 286; Слово: 2572

Тип текста: Прозаичное произведение

По-русски Тема: Военное

Хӑнӑхман ҫынна кунта пысӑк ҫапӑҫу пулнӑ пек, вӑл хӑй ҫав пысӑк ҫапӑҫӑвӑн шӑп варринче тӑнӑ пек туйӑнма пултарнӑ. Тӗрӗссипе — ку артиллери яланхи пек перкелешни ҫеҫ пулнӑ, ҫитменнине вӑл перкелешӳ ытла вӑйлах та пулман. Пӗр-пӗр батарея, — пирӗн-и, нимӗҫсен-и — ҫӗнӗ тӗле персе лектерес тесе темиҫе снаряд кӑларса янӑ. Ҫав батарейӑна тӑшманӑн наблюдателӗсем асӑрхаса палӑртнӑ та, ҫак тӗле таҫта хыҫалта тӑракан уйрӑм контрбатарея взвочӗ пеме тытӑннӑ. Вӑл взвода персе салатас тесе, ыттисем пеме тытӑннӑ. Вара ҫав участокра пит вӑйлӑ перкелешӳ тапраннӑ, — хуть те хӑлхана питӗрсе ларт. Пур енчен те пӗчӗк калибрлӑ тупӑсем пенӗ, унтан кӑшт пысӑкрах калибрлисем, вӑтаммисем, шултрарах калибрлисем, унтан пысӑккисем, питӗ пысӑккисем, чи пысӑккисем, хӑш чух тата пысӑкран та пысӑккисем, инҫетри тылра кӑшт ҫеҫ илтӗнмелле ухлатаканнисем пенӗ, вӗсен калама та ҫук пысӑк снарячӗсем сасартӑках ӳлесе, шатӑртатса пӗр-пӗр хӑйӑрлӑ вырӑна пырса ӳкнӗ, кунта вара хӑйӑрпа пӗрле курӑксем, йывӑҫсем ҫӳлелле сирпӗнсе, аялалла хура стена пек ишӗлсе аннӑ, ун варринче ҫиҫӗм ҫиҫнӗ пек хӗм йӗрӗсем курӑннӑ.

Хӑш чухне таҫтан инҫетрен, пачах та кӗтмен енчен осколок — снаряд ванчӑкӗ вӗҫсе пырса ҫӗре ҫапӑннӑ, рикошет тунӑ, ҫавӑрӑннӑ, шатӑртатнӑ, ӳленӗ те — хаяр сасӑпа йынӑшса аяккалла, хӑй ҫулӗ ҫинчи йывӑҫ турачӗсене хуҫса вӗҫсе кайнӑ.

Анчах та хыр тӑрринче картӑпа ӗҫлекен ҫынсем ҫаксене пӗртте илтмен, курман пекех пулнӑ. Сайра-хутран кӑна, хӑш вырӑнта та пулин тупӑсенчен пени ытлах та вӑйланса кайсан, телефонист хӑйӗн сӑран пуркинчи аппарачӗн аврине ҫавӑрса, хуллен кӑна ыйтнӑ:

— Фиалкӑна пар-ха. Ку фиалка-и? Пукан калаҫать. Линие тӗрӗслетӗп. Мӗн пулса иртет унта сирӗн? Халлӗхе шӑпах-и? Ну, юрӗ. Пирӗн те шӑпах. Ҫапӑҫӑр ҫаплах, сывӑ пулӑр.

Юлашкинчен, ӗҫе пӗтерсен, капитан Ахунбаев тӳрех хӗпӗртесе кайрӗ. Вӑл картӑна хӑвӑрт кӑна полевой сумкине чикрӗ, плащ-палаткӑн усӑнса аннӑ кантрине мӑйӗ ҫине хурса карт туртса ҫыхрӗ те, хӑйӗн кӗске те ҫирӗп, кӑшт кукӑртарах урисем ҫине сиксе тӑрса аялалла, хӑйӗн вестовойне кӑшкӑрчӗ:

— Лаша пар!

Унтан сехечӗ ҫине пӑхса илчӗ.

— Тӗрӗслӗр. Манӑн тӑххӑр та вунулттӑ. Сирӗн?

— Тӑххӑр та вунтӑваттӑ, — терӗ капитан Енакиев, алли ҫине кӑшт кӑна пӑхса илсе.

Капитан Ахунбаевӑн пырӗнчен темӗнле кӗске те ҫавӑнӑҫлӑ сасӑ тухрӗ.

— Кая юлатӑр, капитан Енакиев.

— Пӗртте апла мар. Эпӗ кая юлмастӑп. Эсир вӑл… хӑвӑрӑн йӑлӑрпа, васкатӑр.

— Зайцев, тӗрӗс вӑхӑт кала! — хыттӑн кӑшкӑрчӗ Ахунбаев.

Телефонист ҫав самантрах полкӑн команднӑй пунктне шӑнкӑртаттарчӗ те: халӗ вӑхӑт тӑхӑр сехет те вунтӑватӑ минут, тесе пӗлтерчӗ.

— Эсех ҫиеле тухрӑн, вӑрҫӑ турри, — терӗ лӑпкӑн Ахунбаев. Унтан хӑйӗн сехечӗн стрелкисене куҫарса Енакиев сехечӗпе пӗр пек турӗ.

— Хальхинче санӑнни пекех пултӑр эппин. Сывпул, комбат. Плащне кӑштӑртаттарса, вӑл хӑйне ҫул панӑ артиллеристсем ҫумӗпе иртсе икӗ пусми тӑрӑх та пӗрре те чарӑнмасӑр анса кайрӗ. Анса ҫитсен карттине адьютантне ывӑтса пачӗ, хӑй лаши ҫине сиксе утланчӗ те вӗҫтерсе кайрӗ, — сарӑ ҫулҫӑсем ҫеҫ тӑкӑнса юлчӗҫ.

Кун хыҫҫӑн капитан Енакиев хӑйӗн куллен ҫырса пымалли кӗнеки ҫине пиҫиххи пек тӑхӑнтарнӑ резинкӑна хывса илчӗ те, стереотруба патне куҫса ларчӗ. Кӗнекере тупӑпа пемелли тӗлсене ҫырса хунӑ. Ҫав тӗлсене пурне те персе пӑхнӑ ӗнтӗ. Анчах капитан Енакиевӑн вӑл тӗлсене тата лайӑхрах персе пӑхасси килнӗ. Вӑл ҫапла шутланӑ: кирлӗ самантра батарея пирвайхи снарядсемпех лектертӗр, тӗлсене тепӗр хут шыраса хаклӑ вӑхӑта сая ямалла ан пултӑр, тенӗ. «Тӗлсене хыпашласа тухасси», паллах, йывӑр ӗҫ пулман, анчах та вӑл нумай мала, пехота линийӗ ҫинех кӑларса пит лайӑх пытарса лартнӑ хӑйӗн батареи хӑйне хӑй вӑхӑт ҫитичченех палӑртасран хӑранӑ. Пӗтӗм задача халӗ ҫакӑн пек пулнӑ: ҫапӑҫӑвӑн чи юлашки, ӗҫе татса паракан тапхӑрӗнче кӗтмен ҫӗртен тата пуринчен те сахалтарах кӗтнӗ вырӑна пеме тытӑнмалла. Капитан Енакиев шучӗпе — ун пек вырӑн боевой участокӑн сылтӑм флангӗнче, икӗ ҫул юппипе ҫамрӑк юмансем ӳсекен самаях тарӑн ҫырма хушшинче пулнӑ.

Ҫав самантра ку вырӑн нихӑш енчен те интереслӑ пулман. Вӑл пуш-пушах пулнӑ. Унта ни огневой точкӑсем, ни окоп-траншей таврашӗсем пулман. Ҫапӑҫу хирӗсенче ҫавӑн пек интереслӗ мар, нимӗнпе те паллӑ мар вырӑнсем чылай пулаҫҫӗ. Ҫапӑҫу вӗсен телӗнче тытӑнса тӑмасӑрах иртсе каять. Капитан Енакиев ҫакна пӗлнӗ, анчах та вӑл ӗҫсем малашне мӗнле пулса пырассине тӗп-тӗрӗс шухӑшласа пӗлме тӑрӑшнӑ.

Ҫитес ҫапӑҫу мӗнле пуласси тата вӑл мӗнле аталанса пырасси ҫинчен ҫӗрмӗш хут пур енчен те шухӑшласа, капитан Енакиев ялан ҫакӑн пек картина курнӑ: Ахунбаев батальонӗ нимӗҫсен оборона линине татать те, пулма пултаракан контратакӑран сыхланса сылтӑм фланга маларах кӑларать. Унтан вӑл, пӑшӑрханса, хӑйӗн центрне малалла кӑларса сӑртӑн оборона тума май паракан вырӑнӗнче, ҫул юппи тӗлӗнче ҫирӗпленсе тӑрать, вара, майӗпе резервсене пӗр ҫӗрелле пухса, ҫула тӑрӑх тепре татӑклӑн пырса ҫапма хатерленет. Шӑп та ӗнтӗ ҫак вырӑнтан инҫетре мар, ҫул юппипе ҫырма хушшинче капитан Ахунбаев чарӑнса тӑрать. Вӑл ҫав тӗлте чарӑнса тӑмаллах, мӗншӗн тесен ҫапӑҫӑвӑн шалти йӗрки ҫапла тума хушать; патронсен запасне тултармалла, аманнисене пуҫтармалла, ротӑсене йӗркене кӗртмелле, пуринчен ытла тата — тӑшмана тепӗр хут пырса ҫапмашкӑн боевой йӗркесене улӑштармалла. Ҫаксене валли, нумай пулмасан та, вӑхӑт кирлӗ. Ҫавӑн пек чарӑнса тӑнипе нимӗҫсем усӑ кураҫҫех, урӑхла пулма та пултараймасть. Паллах, вӗсем усӑ кураҫҫӗ. Вӗсем танксем ярӗҫ, — танксен атакине тумашкӑн ку чи лайӑх вӑхӑт. Вӗсем ҫырмара пытарнӑ хӑйсен танкӗсен резервне кӗтмен ҫӗртен кӑларса ямалла. Ҫырмара нимӗҫ танкӗсем пытанса тӑрасси пирки Енакиев капитанӑн нимӗнле сведенисем пулман пулин те, вӑл пӗртте иккӗленмен. Танксем ҫырмара пытанса тӑрассине вӑл хӑйӗн пысӑк опытне тата маневрӑн чее меслечӗсене пӗлнине пула чухланӑ. Ҫитменнине, вӑл вӗт артиллери офицерӗ пулнӑ, — лайӑх артиллерист-офицер яланах фактсене хӑвӑрт танлаштарса тӗп-тӗрӗс выводсем тума пултарать.

«Тен, ҫапах та тӗрӗслесе пӑхас, мӗн пулать — мӗн килет?» тесе ыйтнӑ капитан Енакиев хӑйӗнчен хӑй, стереотру6а окулярӗсене кирлӗ пек ҫавӑркаласа.

Тӗтрелле горизонт ҫутӑлса, лайӑхрах курӑнакан пулса пынӑ. Тӗксӗмӗн палӑрнӑ япаласем халӗ ӗнте уҫҫӑнах курӑннӑ. Стереотруба витӗр пӑхнипе малта курӑнакан вырӑнсем куҫсем патнех ҫывхарса килчӗҫ, вӗсем темиҫе сийлӗ пулса, театрти декорацисем пек курӑнса тӑчӗҫ.

Чи малта, фокус тулашӗнче, сӑнамалли пункт вырӑнаҫнӑ хыр йывӑҫӗ тӑрри пӑтранчӑк курӑннӑ. Ҫав хырӑн пӗр турачӗ тӗлӗнмелле ҫывӑхарса, темӗн пысӑкӗш йӗпписемпе тата икӗ темӗн пысӑкӗш икеллисемпе куҫа кӗрсе каяссӑнах туйӑннӑ.

Ун хыҫҫӑн хир пуҫланнӑ. Вӑл хирӗн анат енӗпе пирӗн малти линин хумлӑ йӗрӗ пит те лайӑх палӑрса тӑнӑ. Унти пур окопсене, траншейӑсене, пурне те ним палӑрми туса лартнӑ, ҫав тери опытлӑ куҫ ҫеҫ асӑрхама пултарнӑ вӗсене. Капитан Енакиев амбразурӑсем, траншейӑсем, пулемет йӑвисем хӑш тӗлте пулнине куҫпа курнинчен ытла, ӑсӗпе тавҫӑрса илнӗ.

Унӑн ҫӳлти хӗррипе, пирӗн окопсемпе тӗлме-тӗл, нимӗҫсен окопӗсем тӑсӑлнӑ, анчах та вӗсем вӗтӗреххӗн курӑннӑ. Вӗсем хушшинчи «мертвое пространство» (пушӑ вырӑн), стереотруба ҫывхартнипе, ҫав тери пӗчӗкленсе ларнӑ, вӑл вуҫех те ҫук пек туйӑннӑ.

Унтан та леререх капитан Енакиев нимӗҫсен тылӗсенӗ курать. Вӗсем тӗтрепе витӗннӗ. Капитан Енакиев вӑл вырӑнсене ҫиелтен кӑна пӑхса иртет. Ӑна ҫаралса кайнӑ пӗчӗк вӑрман тӗмӗсем, пӗр-пӗрин ҫине ҫыпӑҫтарнӑ евӗрлӗ сӑртсем, ишӗлсе аннӑ ҫуртсем курӑнаҫҫӗ.

Юлашкинчен капитан Енакиев икӗ ҫул юппипе ҫырма хушшинчи вырӑна сӑнама пуҫлать, — ӑна вӑл хӑйӗн кӗнеки ҫине «цель номер 17» тесе ҫырса хурать.

Ҫав нимӗнпе те паллӑ мар пушӑ вырӑна вӑл ҫав тери тинкерсе пӑхрӗ, вара унӑн шухӑшӗнче — паянхи ир миҫемӗш хут ӗнтӗ! — ҫав вырӑн Ахунбаевӑн куҫса пыракан цепӗсемпе, ҫырмаран пӗрин хыҫҫӑн тепри шуса тухакан нимӗҫ танкӗсен пӗчӗк мӗлкисемпе тулчӗҫ.

«Е тӗрӗслеме кирлӗ мар-ши?» — тесе шухӑшлать Енакиев, стереотруба фокусне ҫав вырӑна епле пулсан та тӗрӗсрех илсе пыма тӑрӑшса. Ку вӑл хӑюсӑрланни пулман. Ку вӑл иккӗленни те пулман. Ҫук. Вӑл нихӑҫан та иккӗленмен. Халӗ те иккӗленмен. Вӑл шухӑшланӑ. Вӑл епле пулсан та тӗрӗсрех пӗлме тӑрӑшнӑ. Вӑл хӑйӗншӗн халӗ мӗн тусан усӑллӑрах пулассине тӗп-тӗрес палӑртма тӑрӑшнӑ: вунҫиччӗмӗш номерлӗ тӗле, хӑйӗн батарейине вӑхӑтченех палӑртмалла пулсан та тӳрех тивертмелле персе пӑхас-и, е ҫапӑҫӑвӑн чи юлашки самантӗнче, тен ӗҫе татса паракан самантра, корректировка тума темиҫе минут ҫухатмалла пуласран шикленсен те, батарейӑна юлашки минутченех палӑртас мар?

Анчах ҫак вӑхӑтра аялта сасӑсем илтӗнчӗҫ, пусма сулланма тытӑнчӗ, шпорсем чӑнкӑртатни илтӗнчӗ те площадка ҫине, йывӑррӑн сывласа, питӗ ҫамрӑк, каҫӑр сӑмсаллӑ, хура куҫхаршиллӗ офицер сиксе хӑпарчӗ. Ку — ҫыхӑну офицерӗ пулнӑ. Вӑл пӗтӗм вӑйранах ҫирӗп сӑнарлӑ пулма тӑрӑшнӑ, анчах унӑн сӑнӗнче ҫапах та ачалла хӗрӳллӗх палӑрнӑ.

Вӑл шпорӗсене чанклаттарса илчӗ, аллине хӑвӑрт кӑна картус сӑмси патне тытса илсе аялалла усрӗ те, капитан Енакиева пакет пачӗ.

— Полк тӑрӑх приказ… — терӗ вӑл ҫирӗппӗн, анчах та тӳссе тӑраймарӗ, хура куҫӗсене ялкӑштарса илсе, хумханса хушса хучӗ:

— … наступлени ҫинчен! — терӗ.

— Хӑҫан? — тесе ыйтрӗ Енакиев.

— Тӑхӑр сехет те хӗрӗх пилӗк минутра. Сигнал — икӗ кӑвак ракета тата сарӑ ракета. Унта ҫырнӑ. Кайма ирӗк парар?

Енакиев сехечӗ ҫине пӑхса илчӗ. Тӑхӑр сехет те ватӑр пӗр минут пулнӑ.

— Кайӑр, — терӗ вӑл.

Ҫыхӑну офицерӗ шпорӗсене чанклаттарса илчӗ, йӑрст тӑсӑлса тӑчӗ, аллине картус сӑмси ҫумне тытса хӑвӑрт сулса антарчӗ те — вӑшт кӑна ҫавӑрӑнса тӑчӗ. Кусене вӑл ҫав тери чаплӑн, хӑй йывӑҫ тӑрринче мар, артиллери училищин столовӑйӗнче тӑна пекех туса илчӗ. Унтан пусмасем тӑрӑх пӗр чарӑнмасӑр, шпорӗсемпе пусманӑн урлӑ патакӗсенчен ҫаклатса анса кайрӗ.

— Лейтенант Седых, — терӗ Енакиев.

— Эп кунта, капитан юлташ.

— Эсир илтрӗр-и?

— Тӗп-тӗрӗс.

— Команднӑй пункт кунта. Манпа мӗнпур взводсем хушшинче ҫыхӑну— телефон тӑрӑх. Малалла кайнӑ чух пралука пӗртте чарӑнса тӑмасӑр тӑсса пымалла. Взводсенчен пӗр минут та уйӑрӑлмалла мар. Телефон ҫыхӑнӑвӗ пӑсӑлас-тӑвас пулсан радио тӑрӑх уҫҫӑнах калаҫӑр. Кашни рота командирӗ ҫумне икӗ ҫын парӑр — пӗри связной, тепри наблюдатель. Лару-тӑрура мӗнле улшӑнусем пулни ҫинчен ҫавӑнтах провод тӑрӑх, радио тӑрӑх е ракетӑсемпе пӗлтерсе тӑрӑр. Задачӑна ӑнлантӑр-и?

— Тӗп-тӗрӗс.

— Ыйтусем пур-и?

— Ҫук.

— Хушнине тӑвӑр.

— Итлетӗп.

Лейтенант Седых пӗр картлашка аяларах анчӗ, анчах сасартӑк чарӑнса тӑчӗ.

— Капитан юлташ, пӗлтерме ирӗк парӑр-ха. Пуҫран тухсах ӳкнӗ. Ҫав ачапа мӗн тума хушатӑр?

— Епле ачапа? — капитан Енакиев тӗксӗмленчӗ, анчах ҫавӑнтах аса илчӗ:

— Э, чӑнах та-ҫке!

Ача ҫинчен ӑна унчченех пӗлтернӗ пулнӑ, анчах вӑл ун чух нимӗн те татса каламан.

— Вара вӑл ача пирки сирен унта ӗҫсем мӗнле-ха? Ӑҫта вӑл?

— Халлӗхе ман патӑмра, управлени взвочӗ ҫумӗнче. Разведчиксем патӗнче.

— Тӑна кӗчӗ-и?

— Аптӑрамасть пек.

— Мӗн каласа кӑтартать-ха вӑл?

— Нумай каласа парать. Акӑ сержант Егоров манран авантарах пӗлет.

— Чӗнӗр кунта Егорова.

— Сержант Егоров! — кӑшкӑрчӗ лейтенант Седых аялалла пӑхса. —Батарея командирӗ патне!

— Кунта! — ҫав самантрах сасӑ пачӗ те Егоров, унӑн йывӑҫ турачӗсемпе витсе хупланӑ шлемӗ площадка ҫинче курӑнчӗ.

— Мӗнле унта сирӗн ачапа? Сывлӑхӗ мӗнле унӑн? Каласа парӑр.

Капитан Енакиев «пӗлтерер» темерӗ, «каласа парӑр», терӗ, ҫавӑнпа та сержант Егоров, ҫын кӑмӑлне пит час пӗлме пултараканскер, халӗ килти пек калаҫма юранине тавҫӑрса илчӗ. Унӑн темиҫе каҫ ҫывӑрманнипе хӗрелсе кайнӑ ывӑннӑ куҫӗсем, хӑй кулман пулин те, уҫҫӑн та тӳррӗн пӑхса кулса тӑчӗҫ.

— Ӗҫӗ мӗнле пулни паллах ӗнтӗ вӑл, капитан юлташ, — терӗ Егоров. — Ашшӗ вӑрҫӑ пуҫлансан малтанхи кунсенчех фронтра вилнӗ. Вӗсен ялне нимӗҫсем йышӑннӑ. Амӑшӗ ӗнине парасшӑн пулман, — амӑшне те вӗлернӗ. Асламӑшӗпе пӗчӗк йӑмӑкӗ выҫӑпа вилнӗ, ку вара пӗчченех тӑрса юлнӑ. Унтан нимӗҫсем вӗсен ялне ҫунтарса янӑ. Ку хутаҫ йӑтса ыйткалама тухса кайнӑ. Таҫта ҫул ҫинче полевой жандармсен аллине лекнӗ. Ӑна вӑйпах хӑйсен ача-пӑчасене пухакан хӑрушӑ изоляторне янӑ. Унта ӑна кӗсен-ҫӑпан, кӗҫе ернӗ, шатраллӑ тифпа чирленӗ, — кӑшт ҫеҫ вилсе кайман, аран-аран сывалкаланӑ. Унтан тухса тарнӑ. Икӗ ҫул хушши ҫапкаланса ҫӳренӗ, вӑрмансенче пытанса пурӑннӑ, ялан фронт урлӑ хамӑрӑннисем патне каҫас ӗмӗтпе пурӑннӑ, анчах фрончӗ инҫе пулнӑ. Этем сӑн-сӑпатне ҫухатнӑ, ҫӳҫӗ темӗн тӑршшӗ ӳснӗ. Хаярланса кайнӑ. Кашкӑр ҫури тейӗн. Хӑйӗн сумкинче пӗрмаях ҫивӗч вӗҫле пӑта чиксе ҫӳренӗ. Епле пулсан та ҫав пӑтапа пӗр-пӗр фрица вӗлерме ӗмӗтленнӗ. Тата эпир унӑн сумкинче ҫӗтӗлсе пӗтнӗ букварь тупрӑмӑр. «Мӗн тума кирлӗ сана букварь?» — тесе ыйтатпӑр. «Вулама манса каясран», тет. Ну, мӗн калӑн ӗнтӗ ӑна!

— Миҫе ҫулта-ха вӑл?

— Вуниккӗ тултарса вунвиҫҫе кайнӑ, тет. Анчах сӑнран пӑхсан ӑна ниепле те вунӑ ҫултан ытла памалла мар. Выҫса ҫитнӗ, имшерленсе кайнӑ. Шӑммипе тирӗ кӑна юлнӑ.

— Апла, — терӗ капитан Енакиев шухӑша кайса. — Вуникӗ ҫулта. Эппин, ҫак пӗтӗм ӗҫ пуҫланнӑ чух вӑл тӑххӑр та тултарман.

— Ачаллах хурлӑх курнӑ ҫав, — терӗ Егоров, ассӑн сывласа. Вӗсем пӗр хушӑ ним чӗнмесӗр, лӑпланма пуҫланӑ артиллери сассине итлесе тӑчӗҫ. Ҫапӑҫу умӗн яланах ҫавӑн пек пулать вӑл. Часах пӗтӗмпех шӑп пулчӗ, анчах вӑл ултавлӑ шӑплӑх пулнӑ.

— Епле, аван-и ачи? — ыйтрӗ капитан Енакиев.

— Пите лайӑх ача. Ҫивчӗ, ҫав тери ӑслӑскер! — терӗ Егоров килти пекех, хавхаланса.

Капитан сӑнӗ тӗксӗмленчӗ те вӑл тепӗр еннелле ҫавӑрӑнса тӑчӗ.

Тахҫан Енакиев капитанӑн та Костя ятлӑ ывӑл пулнӑ. Чӑн та, кунтан кӗҫӗнрех ӗнтӗ. Халӗ вӑл ҫичӗ ҫулта пулатчӗ. Капитан Енакиевӑн ҫамрӑк арӑм та, амӑшӗ те пулнӑ. Вӗсене пурне те вӑл пӗр кунта, виҫӗ ҫул каялла ҫухатнӑ. Барановичи хулинче, тревога йӗркипе чӗннӗ тӑрӑх, вӑл хӑй хваттерӗнчен тухса батарейӑна кайнӑ, ҫавӑнтан вара хӑйӗн ҫуртне те, ывӑлне те, арӑмне те, амӑшне те курман. Нихӑҫан та курас та ҫук.

Вӗсем виҫҫӗшӗ те, хӗрӗх пӗрремӗш ҫулхи июнь уйӑхӗнчи хӑрушӑ ир, Минск еннелле каякан ҫул ҫинче пӗтнӗ. Вӑл ирхине пирӗн ҫӗршыва килсе кӗнӗ хурахсенчен хӑтӑлма тӑрӑшса Минск ҫулӗ тӑрӑх ҫурран каякан стариксене, хӗрарӑмсене, ачасене нимӗҫсен штурмовикӗсем тапӑнса вӗлерсе пӗтернӗ.

Вӗсем вилни ҫинчен капитан Енакиева хӑйӗн авалхи тусӗ каласа панӑ. Вӑл ун чухне хӑйӗн чаҫӗпе ҫав ҫул ҫывӑхӗнче пулнӑ. Мӗнле вилнине вӑл пӗтӗмпех каласа паман, мӗншӗн тесен ку ытла та хӑрушӑ пулнӑ. Капитан Енакиев ун ҫинчен хӑй те ыйтман. Унӑн ыйтма хал ҫитмен, анчах вӗсем епле вилнине вӑл хӑй куҫӗпе курнӑ пекех курса тӑнӑ. Ҫав хӑрушӑ картина ун куҫӗ умӗнчен кайман. Ҫулӑм, тӗтӗм, сывлӑша ҫуракан взрывсем, пулеметсем шатӑртатни, ӑнран тухнӑ, ним тума пӗлмен ҫынсем корзинӑсемпе, чемодансемпе, ача-пӑча ураписемпе, ҫыхӑсемпе чупкалаҫҫӗ, ҫавӑнтах тӑватӑ ҫулхи пӗчекҫеҫ ача, матрос картусне тӑхӑннӑскер, ҫӗртен кӑларса ывӑтнӑ хыр тӗпӗсем хушшинче, кӑвакарса кайнӑ аллисене саркаласа юнлӑ кипке татӑкӗ пек выртать.

Пуринчен ытла капитан Енакиева ҫав матроссем тӑхӑнакан кӑвак картус, — амӑшӗн кивӗ жакеткинчен асламӑшӗ ҫӗлесе панӑ ҫӗнӗ лентӑллӑ картус, уҫҫӑн курӑнса тӑнӑ.

Ҫав ҫулла, хӑй вӑтӑр икӗ ҫулта ҫеҫ пулнӑ пулин те, капитан Енакиевӑн тӑнлавӗсем ҫинчи ҫӳҫӗсем кӑвакарнӑ, вӑл сахалтарах калаҫакан пулнӑ, кӑмӑлӗ хытнӑ. Полкра унӑн хуйхи ҫинчен сахалӑшӗ пӗлнӗ. Ун ҫинчен вӑл хӑй те никама та каламан. Анчах пӗччен юлсан, вӑл яланах арӑмӗ ҫинчен, амӑшӗ ҫинчен, ывӑлӗ ҫинчен шухӑшланӑ.

Ывӑлӗ ҫинчен вӑл чӗрӗ ҫын ҫинчен шухӑшланӑ пекех шухӑшланӑ. Ачи унан шухӑшӗнче ӳссе пынӑ. Кашни минутрах вӑл хӑйӗн ывӑлӗ халӗ миҫе ҫулта, миҫе уйӑхра пулассине, вӑл мӗнле сӑнлӑ пулассине, епле калаҫассине, мӗнле вӗренессине туйнӑ. Халӗ ӗнтӗ унӑн ывӑлӗ ҫырма тата вулама пӗлнӗ пулӗччӗ, унӑн матрос картусӗ ӑна юраман пулӗччӗ. Халӗ вӑл картус амӑшӗн комодӗнче, Костьӑн пӗчӗкленсе юлнӑ ытти япалисем хушшинче выртатчӗ ӗнтӗ. Тен, асламӑшӗ унтан пӗр-пӗр урӑх усӑллӑ япала, калӑпӑр, перосем чикмелли пӗчӗк хутаҫ е пушмак тасатмалли ҫемҫе татӑк туса хурӗччӗ.

— Мӗн ятлӑ вӑл? — терӗ капитан Енакиев.

— Ваня.

— Ваня кӑна-и?

— Ваня кӑна, — хавассӑн ответ пачӗ те сержант Егоров, унӑн сӑн-пичӗ кӑмӑллӑн кулса илчӗ. Унӑн хушамачӗ те питӗ килӗшӳллӗ: Ваня Солнцев.

— Ну, акӑ мӗн эппин, — терӗ Енакиев, кӑштах шухӑшласа тӑрсан. Ӑна тыла ӑсатас пулать.

Егоровӑн сӑнӗ тӑруках улшӑнчӗ.

— Шел, капитан юлташ.

— Епле вара — шел? — хыттӑн ыйтрӗ Енакиев. — Мӗншӗн шел?

— Тылра ӑҫта кайса кӗтӗр-ха вӑл? Унта унӑн пӗр тӑванӗ те ҫук. Тӑлӑх вӑл. Пӗтет вара.

— Пӗтмест. Тӑлӑхсене валли ача ҫурчӗсем пур.

— Вӑл ҫапли — ҫапла та-ха, — терӗ Егоров, ҫаплах килти майлӑ калаҫса. Анчах капитан Енакиевӑн сассинче вӑл командирла калаҫма тытӑнни илтӗнчӗ.

— Мӗн?

— Вӑл ҫапли — ҫапла та-ха, — терӗ Егоров, пусман сулланкалакан картлашкисем ҫинче пӗр ура ҫинчен тепӗр ура ҫине пускаласа. — Ҫапах та, епле калас… ӑна эпир хамӑр патра, управлени взводӗнче хӑварма шутланӑччӗ. Ачи пит ӑслӑскер. Чӑн-чӑн разведчик.

— Ну, эсир кӑна ытлашши шухӑшласа кӑлартӑр, — терӗ Енакиев, кӑшт тарӑхнӑрах сасӑпа.

— Пӗртте апла мар, капитан юлташ. Питӗ шухӑшлама пӗлекен ача. Тавралӑха пысӑк разведчик пекех пӗлме пултарать. Тепӗр разведчикран ирттерме пултарать. Хӑех ыйтать: «Мана эсир, пиччесем, разведчик пулма вӗрентӗр-ха, тет. Эпӗ сире валли ӑҫта пемелли тӗлсене пӗлсе килӗп, тет. Эпӗ кунта кашни йывӑҫ тӗмнех пӗлетӗп», тет.

Капитан кулса илчӗ.

— Хӑй ыйтать. Вӑл ыйтма пултарӗ. Юрамасть. Тата эпир хамӑр ҫине епле ответлӑх илме пултаратпӑр-ха? Вӑл вӗт пӗчӗк ҫын, чӗрӗ чун. Сасартӑк, унпа мӗн те пулин пулса тӑрсан? Вӑрҫӑра персе вӗлерме те пултараҫҫӗ, ун пек те пулать. Ҫапла вӗт, Егоров?

— Тӗп-тӗрӗс.

— Куратӑр ӗнтӗ. Ҫук, ҫук. Ӑна ҫапӑҫма ир-ха, ӳстӗр малтан. Унӑн халӗ вӗренес пулать. Пирвайхи машинӑпах тыла ӑсатӑр.

Егоров пӗр хушӑ чӗнмерӗ. Унтан:

— Тарать вӑл, капитан юлташ, — терӗ иккӗленерех.

— Епле — тарать тата? Мӗншӗн эсир ун пек шухӑшлатӑр?

— «Эхер те эсир мана тыла ӑсатма тӑрсан, эп сирӗнтен ҫул ҫинче пурӗпӗр таратӑп», тет.

— Ҫаплах каларӗ-и?

— Ҫаплах каларӗ.

— Ну, эпир ӑна курӑпӑр-ха, — терӗ капитан Енакиев. — Ӑна тыла ӑсатма хушатӑп. Кунта ҫапкаланса ҫӳремелле мар унӑн.

Килти майлӑ калаҫу пӗтрӗ. Сержант Егоров яштах тӑсӑлса тӑчӗ.

— Итлетӗп.

— Ӗҫ те пӗтрӗ, — терӗ капитан Енакиев кӗскен кӑна.

— Кайма ирӗк парӑр?

— Кайӑр.

Сержант Егоров пусма тӑрӑх аннӑ вӑхӑтра инҫетри вӑрман хыҫӗнчен ерипен кӑна шупка-кӑвак ҫӑлтӑр ярӑнса хӑпарчӗ. Вӑл сӳнме те ӗлкӗреймерӗ— ун йӗрӗпех тепӗр кӑвак ҫӑлтӑр ярӑнса тухрӗ, унтан виҫҫӗмӗш — сарӑскер хӑпарчӗ.

— Батарея, ҫапӑҫма! — терӗ капитан Енакиев ытла хытах та мар сасӑпа.

— Батарея, ҫапӑҫма! — янӑравлӑн кӑшкӑрчӗ телефонист трубкӑран.

Ҫавӑн пек янӑравлӑн кӑшкӑрни ку таранччен шӑппӑн ларнӑ вӑрмана ҫывӑхри тата инҫетри ҫӗршер сасӑсемпе тултарчӗ.

Сайт:

 

Статистика

...подробней